Riigikogu 'engel' gibi mi görünüyor? Taro: asıl sorun parlamento değil

Estonca yayın yapan Vikerraadio'da yayımlanan günlük yorumda Külli Taro, Riigikogu'nun (Estonya parlamentosu) kamuoyunda giderek bir 'engel' olarak görüldüğünü, bunun da önemli toplumsal kararların meclis dışında alınmasına zemin hazırladığını değerlendirdi. Taro'ya göre önümüzdeki dönemde seçim vaatlerinin art arda sıralanmasıyla birlikte bu eğilimin daha görünür hale gelmesi bekleniyor.

Yorumda, Riigikogu'nun Estonya'nın en önemli kurumu olduğu ve değerlerle ilgili tüm kritik konuları tartışıp karara bağlamakla yükümlü olduğu hatırlatılıyor. Ancak zaman zaman parlamento tartışmalarının, gerekli kararların hızlı alınmasını engelleyen bir unsur gibi algılandığı belirtiliyor. Özellikle idari birimlerde yürütülen tartışmalarda 'Riigikogu olmasa daha iyi olurdu' yönünde bir izlenim oluştuğu ifade ediliyor.

İdari organlar karar alma sürecini mi devralıyor?

Taro, bir sorunun çözümü için kanun değişikliği gerektiğinde, meclis dışında alternatif yollar aranmaya başlandığını söylüyor. Buna örnek olarak yıllar önce polisin uyguladığı 'sakinleşme molası' denemesini veriyor: Hız sınırını aşan sürücülere ceza yerine yol kenarında bekleme seçeneği sunulmuş, böylece polis parlamento yerine ceza politikası oluşturmuş. Bu uygulamaya yasal dayanak sağlayan kanun değişikliği ise ancak sonradan yapılmış.

Bir diğer örnek, belediyelerin altyapı katılım payı. Taro'ya göre bu pay, niteliği itibarıyla yerel bir vergi olduğu için Adalet Şansölyesi (Estonya'da yasaların anayasaya uygunluğunu denetleyen kurum) tarafından Anayasa Mahkemesi'ne taşınmış durumda. Anayasa'da yerel yönetimlerin yalnızca kanun temelinde vergi koyma ve toplama yetkisi olduğu belirtiliyor. Yürürlükteki kanunlar altyapı katılım payının alınmasına izin vermiyor.

Yorumda, yeni konut projeleriyle gelen sosyal altyapı ihtiyacının finanse edilmesi gerektiği konusunda bir tartışma olmadığı, ancak bu maliyetin ne kadarının geliştirici, ne kadarının konut alıcısı ve ne kadarının belediye bütçesinden karşılanacağına dair değer kararının parlamentoya ait olduğu vurgulanıyor. Belediye meclisinin yerel özerklik gerekçesiyle Riigikogu'nun yerini alamayacağı ifade ediliyor.

Taro, sağlık verileri, banka sırları ve benzeri bilgilerin kullanımına ilişkin kararların idari birimler tarafından alınmasının kamuoyunda haklı bir rahatsızlık yarattığını belirtiyor. Kimin sağlık kaydının, ne zaman, hangi koşullarda ve ne ölçüde görülebileceğine Riigikogu'nun karar vermesi gerektiğini söylüyor. Aynı şekilde, banka hesap ekstrelerine erişim konusunda da sınırların parlamento tarafından belirlenmesi gerektiğini vurguluyor.

Polisin plaka tanıma kameralarına ilişkin tartışmada da benzer bir durum yaşandığını hatırlatan Taro, kitlesel veri toplamanın geniş bir tartışma yapılmadan, hatta kamuoyunun bilgisi dışında gerçekleştirildiğini söylüyor. Teknolojik gelişmelerin toplumu sık sık 'yapılabilecekler' ile 'yapmak istediklerimiz' arasında bir seçim yapmaya zorladığını belirtiyor. Ona göre teknik çözümlere mutlaka bir değer kararı eşlik etmeli; akıllı veri kullanımı ile düzenleme birbirine karşıt konumlandırılmamalı.

Yorumun sonunda Taro, tüm bu soruların yanıtının kanunda aranması gerektiğini, bunların devlete ne kadar ve nasıl yetki verileceğine ilişkin kararlar olduğunu ve Riigikogu'nun tam da bu nedenle tartışma yapması gerektiğini ifade ediyor. Farklı gerekçelerle oluşturulan danışma kurulları ve karar komisyonlarının demokratik temsil organının yerini alamayacağını vurguluyor. Dışarıdan görüş alınabileceğini, ancak kararların sorumluluğunun, şeffaf ve geniş katılımlı tartışma yükümlülüğünün parlamentodan alınamayacağını söylüyor.

Parlamentodaki tartışmaların kalitesinden memnun olunmaması halinde çözümün meclisi devre dışı bırakmak değil, daha fazla talepkârlık göstermek olduğunu belirten Taro, daha net sorular ve daha açık yanıtlar istenmesi gerektiğini söylüyor. Yaklaşan seçim döneminde her vaadin hangi sorunu çözdüğü, kime yardım ettiği ve maliyetinin ne olduğu sorulmalı. 'Yeni ya da heyecan verici bir şey yapma' fikrinin tek başına yeterli olmadığını, gerçekten işe yarayan ve üzerinde anlaşmaya varılabilecek çözümlere ihtiyaç olduğunu ekliyor.