New York'ta BM haftası: Ukrayna savaşı Baltık güvenliğini şekillendiriyor

New York'ta düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu üst düzey haftası, Ukrayna savaşının Doğu Avrupa güvenliğini hâlâ belirlediğini gösterdi. Diplomatik görüşmelerin yanı sıra askeri iş birliği, ABD'nin Avrupa'daki varlığı ve Rusya'nın en yakın müttefikleriyle ilişkiler ele alındı.

Son haftalarda uluslararası medyada Rusya'nın NATO'nun doğu kanadına yönelik olası adımlarına dair çok sayıda haber yayımlandı. New York'taki BM haftasında Baltık ülkeleri liderleri, "sırada Baltıklar var" anlatısının çok ileri gittiği uyarısında bulundu.

Letonya Cumhurbaşkanı Edgars Rinkevics, "Burada bir miktar ironi var. Beş yıl önce Rusya tehdidine karşı uyarıyorduk. Şimdi ise bunun aşırıya kaçmaması konusunda uyarmak zorundayız. Ancak yine de manşetlerde 'sırada Baltıklar var' ya da 'Baltıklar 2022'de Ukrayna gibi saldırıya uğrayacak' yazılarak abartılıyor" dedi.

Örneğin Litvanya'nın tahliye planları, ülkede çeşitli kriz durumlarına hazırlıkların açıkça konuşulmaya başlanmasıyla uluslararası haber oldu. Konu o kadar ilerledi ki Polonya Savunma Bakanı'na, Rusya saldırısı durumunda Polonya'nın Litvanya halkını tahliye edip etmeyeceği ve gerekirse kabul edip etmeyeceği soruldu. Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nauseda, "Yanlış yerden başlıyoruz. Tahliyeden bahsetmemeliyiz, çünkü o B, C veya D planıdır. A planından bahsetmeliyiz. A planı da ulusal güvenliğimizi güçlendirmektir" ifadelerini kullandı.

ABD askeri varlığı ve Baltık ülkelerinin tezleri

New York'ta bu A planı önemli bir onay aldı. Litvanya, yeni ABD askeri rotasyonunun ülkeye doğru yolda olduğunu duyurdu. Kısa süre sonra benzer bir açıklama Estonya için de geldi. Estonya Dışişleri Bakanı Margus Tsahkna, "Estonya, Letonya, Litvanya ve Polonya'daki Amerikan askerleri güvenliğimizi sağlıyor ve Rusya'ya da çok net bir mesaj veriyor: herhangi bir saldırı fikrini akıllarından bile geçirmemeliler" dedi.

Rinkevics ise ABD Başkanı Donald Trump ile görüşmesine değinerek, "Trump'ın resepsiyonunda onunla oldukça iyi bir sohbetimiz oldu. Şaka yollu ama aynı zamanda oldukça ciddi bir şekilde, sorun yaşarsak kendisini aramamızı söyledi. Kötü adamları uzak tutuyor" diye konuştu.

ABD yaz aylarında Avrupa'daki askeri konuşlanmasını gözden geçireceğini açıklamış, bu da Baltık ülkelerinde Amerikan varlığının geleceğine dair soru işaretleri yaratmıştı. Litvanya Dışişleri Bakanı Kestutis Budrys'e göre Baltık ülkelerinin ABD'nin bölgede bulunmasının neden faydalı olduğunu göstermeye devam etmesi gerekiyor. Budrys, "Biz Baltık ülkeleri olarak ABD'yi, uzun vadede en çok burada bulunmasının kendileri için en faydalı olduğuna ikna etmeliyiz; çünkü bu ABD'ye en büyük stratejik, askeri, ekonomik ve mali faydayı sağlıyor" dedi.

Washington'un Minsk hamlesi ve Ukrayna'nın diplomasi trafiği

Washington Baltık ülkelerindeki askeri varlığını teyit ederken, Trump yönetimi Belarus ile ilişkileri düzeltmeye çalışıyor. Minsk siyasi mahkumları serbest bıraktı, Washington yaptırımların bir kısmını hafifletti ve Donald Trump Belarus potasyum gübresi alımına ilişkin olası büyük bir anlaşmadan söz ediyor. Ancak görünüşte tamamen ekonomik olan bu anlaşmanın çok daha geniş siyasi ve güvenlik sonuçları olabilir.

Belarus muhalefet lideri Svjatlana Tsihhanovskaja, "Başkan Trump'ın ABD çiftçilerinin çıkarları doğrultusunda hareket ettiğini anlıyorum, çünkü onların potasyum gübresine ihtiyacı var. Ancak bence gayrimeşru bir rejimle yapılan her türlü anlaşma risklidir; çünkü bu tür anlaşmalardan elde edilen para baskılara ya da Rusya'nın savaş makinesinin desteklenmesine gidiyor" dedi.

Baltık ülkeleri Washington'un Minsk ile ilişkileri düzeltme girişimlerine şüpheyle yaklaşıyor. Belarus'un davranışında baskıyı hafifletmeye gerekçe oluşturacak yeterli bir değişim görülmedi. Budrys, "Avrupa ülkelerinin Belarus'a yönelik yaptırım politikasını gözden geçirmesi için bir neden görmüyorum, çünkü Belarus'un davranışı değişmedi. Bizi tehdit eden tehlikelerin büyük bir kısmı hâlâ oradan geliyor. Belarus, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı saldırganlığına yardım etmeye devam ediyor ve kendi vatandaşlarına karşı suç işliyor. Bu değişene kadar biz de tutumumuzu değiştiremeyiz" ifadelerini kullandı.

Ukrayna ise Avrupalı müttefikleriyle savunma iş birliğini derinleştiriyor. New York'ta Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, teknoloji ve savaş deneyimi paylaşımı ile ortak üretimi öngören bir insansız hava aracı anlaşması imzaladı. Zelenski, "Ukrayna'nın şu anda yaklaşık on insansız hava aracı anlaşması yürürlükte. Bu belgeyi gerçek dostlarımız olan ortaklarla imzaladık, çünkü güven çok önemli" dedi.

Zelenski'nin New York'ta Avrupalı liderlerle çok sayıda görüşmesi oldu, ancak en büyük bahis ABD Başkanı Donald Trump ile görüşmesiydi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da New York'ta Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile bir araya geldi. Görüşmenin ardından Rubio, Washington'un Vladimir Putin'i aralık ayında Miami'de yapılacak G20 zirvesine davet ettiğini açıkladı.