Narva üzerine yazı: Estonya'nın doğusundaki kentin algısı

Estonya'nın doğusundaki Narva kentinde her sabah 51.411 kişi uyanıyor ve bunların çoğu günün ilk sözlerini Rusça söylüyor. Estonyalı yazar Margaret Tilk, Feminist bir portal olan Feministeerium'da yayımlanan yazısında, Narva'da yaşamayan, Rusça konuşmayan ve kentte yalnızca konuk olan Estonyalıların bu kenti nasıl gördüğünü sorguluyor.

Tilk, yazısına Narva'da NART sanat konukluğu (residency) kapsamında iki hafta geçirdiğini anlatarak başlıyor. Konukluk programlarının yalnızca çalışma değil, çevreyi tanıma ve insanlarla temas kurma fırsatı sunduğunu belirtiyor. Narva'da bu temasın beklediğinden hızlı gerçekleştiğini, bunun nedeninin misafirperverlik mi yoksa "yabancı" görünümünden hemen anlaşılması mı olduğunu bilmediğini yazıyor. Tilk, kendisini burada yalnızca konuk olarak gördüğünü özellikle vurguluyor.

Tallin'de Narva algısı ve "eestluse" eleştirisi

Tilk, Tallin'de düzenlediği atölyede katılımcılardan Ida-Viru bölgesi ve Narva için bir zaman çizelgesi oluşturmalarını istediğini aktarıyor. Buradan çıkan anlatının şöyle olduğunu söylüyor: 19. yüzyılda Kreenholm fabrikası kuruldu, savaş öncesi Estonya Cumhuriyeti döneminde kentte çok sayıda Estonyalı yaşıyordu, ancak kent bombalanarak yıkıldı ve Sovyet işgaliyle Estonyalıların dönüşüne izin verilmedi; yerlerine çok sayıda Rusça konuşan işçi yerleştirildi. Tilk, bu anlatıda Narvallıların ayrışmış ve eğitimsiz olarak sunulduğunu, kente kültür götürme girişimlerinin ise belirsiz bir başarı olarak değerlendirildiğini kaydediyor.

Yazara göre bu anlatıda "kolonyalist" bir ton var: Narva, Tallin'in doldurmak zorunda olduğu eksik ve biraz boş bir alan gibi görülüyor. Tilk, Estonyalıların kuşaklar arası travmasını küçümsemek istemediğini, ancak hem Sovyet siyasi tutsakları olarak kente getirilenlere hem de ekonomik olarak daha iyi bir yaşam arayanlara karşı empati kurulması gerektiğini savunuyor.

Konuk olmanın sınırları ve kentin çelişkileri

Tilk, Narva'da kendisine gösterilen ilginin kim olduğuna ve nasıl göründüğüne bağlı olduğunu da aktarıyor. Genç, beyaz, ince bir kadın olarak kentte iyi karşılandığını, insanların yol gösterdiğini, kıyafetini beğenen kızların peşinden koştuğunu anlatıyor. Buna karşılık aynı ortamda siyahi bir tanıdığının kimseyle temas kuramadığını belirtiyor. Tilk, "Her konuk eşit değil" diyor.

Kentte Kreenholm fabrikasının terk edilmiş binaları arasındaki arı kovanlarının yanında tesadüfen karşılaştığı yargıç ve çevirmen Heili Sepp'in Narva üzerine yazdıklarına da yer veriyor. Sepp'in kenti "camdan bir şehir" olarak tanımladığını, burada özelliklerin ve yansımaların iç içe geçtiğini yazdığını aktarıyor. Tilk de kent merkezine Kreenholm yönünden yaklaşıldığında Narva'nın gerçekten sınırda bir yer gibi hissettirdiğini söylüyor: yeni ışıklarla aydınlatılan bir park, ortasında dev bir bina ve orman karışımı, sessiz demiryolunu aşan anlaşılmaz yükseklikte bir köprü, "geçici olarak kapalıyız" yazan vitrinler ve ardından gelen "AÇIĞIZ!" ilanı. Sokaklar düzenli ama boş; karşılaştığı insanlar bir yere gitmiyormuş gibi, sadece yürüyor.

Tilk, yazısının sonunda kentte gördüğü şeyin kendi bakışı mı yoksa kendisinden bağımsız işleyen başka bir dünya mı olduğunu ayırt etmekte zorlandığını itiraf ediyor. Estonya vatandaşlığının burayı kendi toprağı yapmadığını, ancak Narva'nın Estonya olmadığını da iddia etmediğini belirtiyor.