Narva mezarlıkları kentin gizli tarihini anlatıyor

Narva kenti çevresinde hem halen kullanılan hem de artık birer anıt niteliği taşıyan çok sayıda mezarlık bulunuyor. Rehber Aleksey İvanov, bu mezarlıklardaki hikâyeleri bir araya getirerek kent tarihini anlatan bir gezi güzergâhı oluşturdu.

İvanov'a göre gezinin başlangıç noktalarını somut nesneler oluşturuyor. Rusça yayımlanan ERR haberine göre rehber, "Buradaki mezarlık turunda işim oldukça kolaydı. Alman mezarlığı, Gahn'ın mezarı" diyerek 20. yüzyıl başında kent belediye başkanlığı yapmış Adolf Gahn'ın mezarını örnek gösteriyor. Kendisini tarihçi olarak tanımlamayan İvanov, malzemesine tek bir ölçüt koyduğunu söylüyor: "İnsanların sıkılmaması."

Narva-İyesuu yolunda uzanan mezarlıklar

İvanov'un anlattığına göre kentin mezarlıkları Narva'dan Narva-İyesuu yönüne doğru kıyı boyunca sıralanıyor. Bu güzergâhta Alman askerî mezarlığı, eski dönemlerde resmî kent mezarlığı olarak kullanılan ve artık faaliyette olmayan Sivertsı mezarlığı ile çok sayıda askerî defin alanı yer alıyor.

Bunlardan biri de İkinci Dünya Savaşı döneminden kalma Alman mezarlığı. Mezarlık 1940'lı yıllarda Alman işgali sırasında kurulmuş, savaşın ardından bakımsız kalmış. 1990'lı yıllarda Estonya'nın bağımsızlığını yeniden kazanmasının ardından bir Alman vakfı tarafından düzenlenmiş. İvanov, hâlâ Alman askerlerine ait kalıntıların bulunarak burada yeniden defnedildiğini belirtiyor. Mevcut verilere göre mezarlıkta 13 ile 15 bin arasında kişinin gömülü olabileceğini söylüyor.

Mezarlıkta dikkat çeken isimler arasında eski Narva belediye başkanı Adolf Gahn ile devrimci Amalia Kreysberg'in mezarları bulunuyor. İvanov, dokumacı olarak çalışan Kreysberg'in kent tarih yazımında 1905 devrimi olaylarının karizmatik lideri olarak yer aldığını anlatıyor. Kreysberg 1905 devriminin ardından tutuklanmış, çarlık gizli polisi tarafından gözaltına alınmış ve bugün Rusya tarafında bulunan Kingisepp'e bağlı Yamburg'daki cezaevi hastanesinde yaşamını yitirmiş. 25 yaşındaki Kreysberg'in soğuk ve açlık koşullarına dayanamadığı belirtiliyor. İvanov, Kreysberg'in farklı bir döneme ait olmasına rağmen bugün de kent mitinin parçası olduğunu ifade ediyor.

Mezar taşları dönemin zevkini yansıtıyor

Mezarlıklardaki anıtlar da dönemin beğenisini yansıtıyor. Bir dönem mezar çiti ve taşı satan bir firmada çalışan Yuliya Klementyeva, en yaygın modellerin yarım metre yüksekliğindeki sade taşlar olduğunu söylüyor. Bu taşların uygun fiyatlı olduğu için tercih edildiğini belirten Klementyeva, dalga motifli tasarımların beğenildiğini aktarıyor. Bir buçuk metre yüksekliğinde, üç parçadan oluşan ve melek figürü içeren büyük bir sipariş de aldıklarını anlatıyor.

Klementyeva'ya göre mezarlıkların bulunduğu arazinin engebeli yapısı da taş seçimini etkiliyor. Mezarlığın tepeler üzerinde kurulu olması nedeniyle sık sık istinat duvarı sipariş edildiğini, yükseklik farkı büyük olduğu için bu duvarların iki metreye kadar çıktığını söylüyor. Klementyeva, bu duvarların temellerinin üzerine ev bile inşa edilebileceğini ifade ediyor.

İvanov, insanların mezarlıklarla sık karşılaşmadığını, çoğunlukla yakınlarının mezarlarını ziyaret etmek ya da bir yakınını defnetmek için geldiğini belirtiyor. Ancak ona göre mezarlıklar, bugün bile insanları etkilemeyi sürdüren hikâyelerin merkezinde yer alıyor.