Miina Pärn: Kültür gazeteciliği eserlerin ötesine bakmalı

Eston Radyosu bünyesindeki Klasik Radyo'nun (Klassikaraadio) genel yayın yönetmeni Miina Pärn, Estonya kültür gazeteciliğinin öncelikli sorununun daha fazla eleştiri yazısı olmadığını belirtti. Pärn'e göre asıl ihtiyaç, kültür alanının nasıl işlediğine dair daha kapsamlı bir gazetecilik yaklaşımı.

Pärn bu değerlendirmeyi Eston Radyosu'nun "Meediatund" (Medya Saati) programında yaptı. 2026 yılının başında göreve başlayan Pärn, kültür kurumlarının sorunlarının da toplumun diğer alanlarındaki gibi aynı gazetecilik ciddiyetiyle ele alınması gerektiğini vurguladı. Bununla birlikte kültürden söz ederken, alanın teknik diline alışkın olmayan okurlara ulaşacak bir anlatım yolunun da bulunması gerektiğini ekledi.

Klasik Radyo yalnızca klasik müzik kanalı değil

Pärn, Klasik Radyo'nun klasik müzik yayınından çok daha fazlası olduğunu ifade etti. Kanalın programı küratörlü müzik seçkileri, konser yayınları ve kültür gazeteciliğinden oluşuyor. Klasik müzik program akışının yaklaşık yüzde 65'ini oluştururken, caz, folk, dünya müziği ve çağdaş müzik de dinleyiciye ulaşıyor.

"Kültür gazeteciliği içerik olarak ne kadar güçlüyse, kültürün toplumdaki konumu da o kadar güçlü olur" diyen Pärn, bu yaklaşımı destekleyen örnek olarak araştırmacı kültür gazeteciliği programı "Pähklipureja"yı gösterdi. Programda kültürel olgular ve sorunlar daha geniş bir toplumsal bağlamda ele alınıyor. Örneğin müzik hayatı üzerinden siyaset ile kültür arasındaki ilişkiler ya da kültür kurumlarının nasıl işlediği ve hangi süreçlerin kamuoyundan gizli kaldığı incelenebiliyor.

Pärn, Klasik Radyo'nun ağırlık vermek istediği yönü, "eserlere ya da icralara değil, şu anda kimsenin pek yapmadığı süreçlere eleştiri yöneltmek" sözleriyle tanımladı.

Aynı zamanda kanal, dinleyiciye ilk duyuşta tanıdık ya da kolay anlaşılır gelmeyen müziğin kapılarını da açmayı amaçlıyor. Pärn, "Yalnızca müzik tarihine saplanıp 200 yıl önce yaşamış bestecilerin müziğini dinleyemeyiz" diyerek bugün aramızda yaşayan bestecilerin de çağı anlamlandırmayı sağlayan eserler ürettiğini hatırlattı. Klasik Radyo'nun görevi, eserler ve yaratıcıları hakkında arka plan bilgisi sunarak dinleyiciye yeni müzikle karşılaşmasında rehberlik etmek.

Eleştirinin odağı sonuç değil, süreç olmalı

Pärn, Estonya kültür gazeteciliğinde kültür hayatının işleyişine dair eleştirel analizin daha fazla yer alması gerektiği görüşünde. Kültür etkinliklerinin önceden duyurulması ve sonrasında değerlendirilmesi gerekli, ancak finansman, kültür politikası ve kurumların yönetimi de aynı ölçüde araştırılmalı.

Kültür gazetecisinin bu noktada zor bir rolü olabiliyor. Gazeteci bir yandan müzisyenleri ve eserlerini tanıtıyor, konserleri aktarıyor; öte yandan gerektiğinde aynı kişilere eleştirel sorular sormak durumunda kalıyor. Kaynaklarla uzun süreli ilişkiler bunu zorlaştırabilir, ancak gazetecilik bağımsızlığı her koşulda hedeflenmeli.

"Kültür, diğer her alan kadar ciddi bir haberciliği hak ediyor" diyen Pärn, kültürde önemli miktarda kamu kaynağı kullanıldığını, bu kaynağın kullanımının ve kurumlarda olup bitenlerin şeffaf olması gerektiğini vurguladı. Ona göre sorunlardan söz etmek kültür alanına saldırmak anlamına gelmiyor; gazeteciler alanı çoğu zaman içeriden tanıyor ve gelişmeleri hem iyi hem kötü dönemlerde izleyebiliyor.

Pärn, kültür gazeteciliğinin mutlaka daha sert ya da çatışmacı olması gerektiğini düşünmüyor. Önemli olan, ele alış biçiminin içerikli ve profesyonel olması. Ona göre eleştiride de belirleyici soru, eleştirinin sertliği değil, okurun bir eserde ya da icrada gerçekte ne olduğunu ve neden olduğunu anlayıp anlamadığı.

Pärn, kültür gazeteciliğinin erişilebilir kalmasının da altını çizdi. Kültür gazetesi Sirp'in internet içeriğinin ücretli hale getirilmesi fikrini desteklemedi; bunun yayının yaygınlığını ve etkisini azaltabileceğini söyledi. "Daha talepkâr gazeteciliğe ulaşmayı ne kadar zorlaştırırsak, o kadar az okurumuz olur ve etkimiz o kadar küçülür" dedi. Yine de kültür gazeteciliğinin geleceğine yalnızca kaygıyla bakmıyor: "2026'da yapay zekâ dışında hangi alanda yeni alanlar keşfetmek hâlâ mümkün? Kültür gazeteciliğinde mümkün."