Meta anlaşması sosyal medya devleri için emsal oldu

Facebook ve Instagram'ın çatı şirketi Meta, çocukları ve gençleri bağımlı yapan hizmetleriyle ilgili açılan davada ABD eyaletlerine önümüzdeki on yıl içinde toplam 18 milyar dolar tazminat ödemeyi kabul etti. Anlaşma, gençlerin sosyal medya kullanımını da sınırlandırıyor ancak uzmanlara göre bu kısıtlamalar gençleri caydırmayabilir.

Mahkemeye sunulan anlaşmaya göre Meta, 18 yaş altı için varsayılan olarak günlük iki saatlik kullanım sınırı getirecek. Ayrıca reşit olmayanlara, gönderilerdeki beğeni ve tepki sayıları varsayılan olarak gösterilmeyecek ve estetik cerrahiyi taklit eden yüz filtreleri kullanılamayacak. Meta, gençlere algoritmik olarak kişiselleştirilmemiş haber akışı da sunacak; ancak bu seçeneği kullanıp kullanmamak kullanıcıya bırakılacak.

Uzmanlar: Bu bir iyi niyet göstergesi değil

Tartu Üniversitesi medya okuryazarlığı uzmanı Gretel Juhansoo'ya göre Meta daha önce hizmetlerinin bağımlılık yarattığını kabul etmek istemiyordu. Tartu Üniversitesi'nde medya okuryazarlığı araştırmacısı Maia Klaassen ise Meta'nın jürinin onları suçlu bulacağını tahmin ettiğini ve bu nedenle tüm eyaletlerle uzlaşma yolunu seçtiğini söyledi.

Klaassen, davanın önemli bir emsal olduğunu vurgulayarak, "Bu dava, Meta'nın geçmiş yıllarda ne kadar alaycı davrandığını gösteriyor; çünkü şimdi yeterince büyük bir mali ceza korkusu ortaya çıkınca birdenbire aslında hep var olan koruma mekanizmalarını fark ettiler" dedi.

Yaş doğrulama yöntemleri

Kullanıcıların yaşını tespit etmek için birçok yöntem bulunuyor ve uzmanlar muhtemelen bunların bir kombinasyonunun kullanılacağını belirtiyor. Ellex Raidla hukuk bürosundan veri koruma ve bilişim hukuku uzmanı Merlin Liis-Toomela'ya göre en basit yöntem, kullanıcının doğum tarihini girmesi; ancak bunun zayıf yönü, çocukların kolayca yetişkin gibi davranabilmesi.

Liis-Toomela, en gerçekçi yöntemin yapay zekâ tabanlı yaş tahmini olduğunu düşünüyor. Sosyal medya platformları halihazırda kullanıcıları hakkında hesap geçmişi, gönderi içeriği, iletişim ağı ve kullanım alışkanlıkları gibi çok sayıda veriye sahip. Bu verilere dayanarak yapay zekâ, hesap sahibinin çocuk mu yetişkin mi olduğunu tahmin edebilir. "Sistem, kullanıcının aslında reşit olmadığından şüphelenirse, kullanıcıdan yaşını doğrulamasını isteyebilir" diye açıkladı. Bu, örneğin bir kimlik belgesi ibraz ederek yapılabilir ancak sürecin nasıl işleyeceği henüz netleşmedi. "Anlaşma, sistemin yüzde yüz hatalı olması gerekmediğini ve belirli bir hata payının öngörüldüğünü de dikkate alıyor" dedi.

Meta'nın değişikliği genel olarak iyi ve gerekli bulan Juhansoo, "Ancak bu değişiklik Instagram ve Facebook'u kapsadığı için anlaşılabilir ki gençler, kısıtlama olmayan platformlara yönelecek" dedi. Klaassen ve Juhansoo, diğer platformların gönüllü olarak Meta'yı takip etmesini pek olası görmüyor; çünkü bu ekonomik olarak zararlı bir karar.

Klaassen, platformların insanların reklamları ve ürün tanıtımı yapan fenomenleri görmesini istediğini belirterek, "Bir kişi Instagram'da on saat yerine iki saat geçirirse bu hem platform hem de fenomenler için zararlıdır. Meta'daki gibi büyük bir para cezası korkusu olmadıkça hiçbir platformun bu tür kısıtlamaları gönüllü olarak uygulayacağını düşünmüyorum" dedi.

Liis-Toomela, istenen değişikliğin sağlanması için gençlerin kullandığı tüm platformlarda kısıtlamaların geçerli olması gerektiğini söyledi: "Meta anlaşması aslında bu sorunu zaten göz önünde bulunduruyor. Bazı daha sıkı tedbirler ancak diğer platformlar benzer standartları uygulamaya başladığında Meta için geçerli olacak." Diğer platformların bu anlaşmaya nasıl katılacağı bilinmiyor; çünkü bu gönüllülük esasına dayanıyor ve yasalar bunu zorunlu kılmıyor. Yine de Liis-Toomela, gelecekte diğer benzer platformların aynı standartları uygulayacağına inanıyor: "Bu, şirketlerin eşit muamele görmesi açısından da oldukça mantıklı."

ABD davası Avrupa için de bir güç kaynağı olabilir

Klaassen, bu davanın özellikle platformun durdurulamaz bir kurum olmadığını göstermesi açısından önemli olduğunu belirterek, "Yeterince büyük bir para cezası söz konusu olduğunda çarkların döndürülebileceğini gösteriyor" dedi; Meta'nın bütçesinin bazı AB ülkelerininkinden bile büyük olduğunu, ancak ABD davasının Avrupa Birliği'ne de bir güç kaynağı sağlayabileceğini ekledi.

Anlaşma şu an için yalnızca ABD'yi kapsasa da Avrupa da benzer bir yönde ilerliyor. Liis-Toomela, AB'de Dijital Hizmetler Yasası olarak bilinen yasal düzenlemeye dikkat çekti: "Avrupa Komisyonu yaz aylarında, Meta'nın hizmetlerinin, özellikle sınırsız kaydırma, bildirimler ve kişiselleştirilmiş öneriler gibi özelliklerinin Dijital Hizmetler Yasası'yla uyumlu olmayabileceğine dair ön bulgularını açıkladı. Bu, temelde ABD davasındakiyle aynı gerekçelere dayanıyor: platform bağımlılık yaratıyor."

Geçen yılın sonunda Avustralya'da 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirilmişti. Juhansoo'ya göre bu yasak beklenen sonucu vermedi; çünkü gençler kısıtlamaları aşmanın yolunu buldu. Yasak nedeniyle sosyal medya kullanmaması gereken gençlerin yaklaşık yüzde 70'i platformlara geri döndü. "Yüzde 70 resmi veriler; bu da muhtemelen bu gençlerin sayısının daha da fazla olduğu anlamına geliyor" dedi.

Sosyal bilimcilerin Avustralya kararını yorumlarken gösterdiği şüphecilik bu nedenle yerindeydi. Juhansoo, yüzde yüz etkili bir yasağın mümkün olmadığını söylüyor: "Sosyal medyanın aslında olumlu işlevleri de var; bu nedenle Meta'nın değişikliği bana çok daha olumlu görünüyor; çünkü saat kısıtlamalarının yanı sıra hangi saatlerde kullanılamayacağı ve bildirimlerin ne zaman gönderileceği gibi unsurlar da içeriyor." TikTok'ta 2023 yazından bu yana kişiselleştirilmiş akışı kapatma seçeneği mevcut; ancak Juhansoo'ya göre birçok kullanıcı bu özellikten haberdar değil.