Kuzey İrlanda'da Protestan yürüyüşü öncesi gerilim arttı

Kuzey İrlanda'nın Portadown kentinde pazar günü on binlerce kişi Protestanları temsil eden Oranje Nişanı (Orange Order) yürüyüşüne karşı sokaklara döküldü. Polis, çoğunlukla Katoliklerin yaşadığı Garvaghy yolu bölgesinden geçmesi planlanan yürüyüşü durdurmak için geniş güvenlik önlemleri aldı. Yürüyüş, 28 yıl aradan sonra ilk kez bu güzergâhta yapılmak isteniyordu.

Yürüyüş izni gece yarısı verildi

Kuzey İrlanda'da tartışmalı yürüyüşleri düzenleyen bağımsız bir kurum, Oranje Nişanı'nın 35 üyesine pazar sabahı saat 08.00'den itibaren Garvaghy yolu üzerinden sessizce, orkestra ve taraftar olmadan yürüme izni vermişti. Belfast Yüksek Mahkemesi cumartesi günü yürüyüşü geçici olarak durdurmuş, ancak gece yarısından hemen önce üç hâkimden oluşan temyiz mahkemesi bu kararı bozarak yürüyüşün başlamasına olanak tanımıştı. Mahkeme, alt mahkemenin hukuki hata yaptığına hükmetti. Esas hukuki itiraz ise yüksek mahkemeye geri gönderildi.

Pazar sabahı erken saatlerde Belfast'ın yaklaşık 40 kilometre güneybatısındaki Portadown'da yaklaşık 2 bin kişi, Garvaghy yolu bölgesinde karşı gösteri düzenledi. AFP muhabirinin aktardığına göre bölgede geniş güvenlik güçleri konuşlandırıldı ve polis yürüyüşe katılanları bir kilise salonunda tuttu.

Sinn Fein'den sert tepki

Kuzey İrlanda Birinci Bakanı ve Sinn Fein'den Michelle O'Neill, yürüyüşe izin veren mahkeme kararını kınadı. "Bugün mesajımız net. Geri dönüş yok. Ne yarın, ne asla" diyen O'Neill, Garvaghy yolu sakinlerinin "istenmeyen bu mezhepçi yürüyüşe" karşı protesto hakkını desteklediğini belirtti. Sinn Fein lideri Mary Lou McDonald da göstericilerle birlikte yürüyerek gazetecilere, halkın mezhepçi baskıdan uzak yaşama hakkını savunmak için toplandığını söyledi.

1998'deki Hayırlı Cuma Anlaşması'na (Good Friday Agreement) atıfta bulunan McDonald, "O zamandan bu yana çok yol kat edildi, bu dönüştürücü oldu. İnsanların hayatları kökten değişti" dedi ve ekledi: "Geri gitmeyeceğiz."

Britanyalı yanlısı Demokratik Birlikçi Parti'den (DUP) milletvekili Carla Lockhart ise temyiz mahkemesinin kararını "sismik" olarak nitelendirdi ve bölge sakinlerinin korkacak bir şeyi olmadığını savundu. "Orkestrasız, sessizce ve düzgün yürüyen 35 adam; korkulacak bir şey yok" dedi.

Oranje Nişanı, adını 1689'da İngiltere, İskoçya ve İrlanda tahtını Katolik Kral II. James'ten alan Protestan Hollandalı Orange William'dan alan Britanyalı yanlısı bir örgüt. Drumcree anlaşmazlığı olarak bilinen ve 1990'ların sonunda önemli bir çatışma noktası hâline gelen gerilim, yürüyüşlerin zorla yapılması ya da engellenmesi sırasında defalarca ciddi olaylara yol açmıştı.

Kuzey İrlanda, 30 yıl boyunca ağırlıklı olarak Katolik İrlanda yanlısı cumhuriyetçiler ile Protestan Britanya yanlısı birlikçiler arasındaki çatışmalarla sarsılmıştı. 1998'de kurulan Yürüyüş Komisyonu, o yıl imzalanan Hayırlı Cuma Anlaşması'nın ardından bu tür yürüyüşleri düzenlemekle görevlendirildi. Komisyon bu yıl Oranje Nişanı'nın söz konusu güzergâhtan geçmesini yasaklamış, önceki başvuruları da sürekli reddetmişti. Konu ağustos ayında yeniden gündeme gelmiş, yüksek mahkeme usul hataları nedeniyle komisyonun son kısıtlamasını iptal etmiş ancak nişanın Garvaghy yolu üzerinden geçme hakkı olup olmadığına karar vermemişti. Nişanın yeni başvurusu, kısıtlamalarla da olsa yürüyüşe izin verilmesiyle sonuçlandı.

Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham, pazar günü tüm taraflara sakin olma çağrısı yaptı. BBC televizyonuna verdiği mülakatta Burnham, Kuzey İrlanda'da Katolikler ile Protestanlar arasındaki uzlaşma sürecinde büyük ilerleme kaydedildiğini belirterek geriye dönüş yaşanmasını istemediğini söyledi.