Küresel ankette BM ve WHO'ya güven artıyor, ABD'ye şüphe büyüyor

ABD merkezli Rockefeller Vakfı'nın (Rockefeller Foundation) yaptırdığı ve 34 ülkede 35 binden fazla kişiyle gerçekleştirilen bir ankete göre, dünya genelinde uluslararası işbirliğine destek sürüyor ve uluslararası kurumlara duyulan güven artıyor. Buna karşılık ankete katılanların ABD ya da Çin'i küresel lider olarak görmeye eskisi kadar istekli olmadığı, hatta pek çok kişinin bu iki ülkeyi birer tehdit olarak değerlendirdiği ortaya çıktı.

Anket 21 Temmuz ile 5 Ağustos arasında yapıldı. Katılımcıların yaklaşık yüzde 70'i dünyadaki durumun son bir yılda kötüleştiğini söyledi. Yalnızca yüzde 38'i kendi ülkesinin ekonomisinin önümüzdeki beş yıl içinde düzeleceğine inanıyor. İyimserlik dünyanın en büyük iki ekonomisinde sert biçimde düştü: Hindistan'da iyimserlik 26 puan azalarak yüzde 50'ye, Çin'de ise 16 puan azalarak yüzde 56'ya geriledi.

Genel karamsarlığa rağmen katılımcıların yüzde 57'si, bazı ulusal çıkarlardan taviz verilmesi anlamına gelse bile ülkelerin güvenlik gibi küresel sorunların çözümü için işbirliği yapması gerektiğini belirtti. Bu oran bir yıl önce yüzde 55'ti.

Küresel liderlik tercihleri

Anket, ABD'nin New York'ta ev sahipliği yapacağı ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun üye ülke liderlerini ağırlayacağı yoğun diplomasi haftası öncesinde yayımlandı.

Sonuçlara göre katılımcılar küresel lider olarak ne ABD'yi ne de Çin'i rahatça kabul ediyor; yüzde 61'i dünyanın en büyük iki ekonomisinin katılımı olmadan ülkeler arası işbirliğini destekliyor.

Küresel meselelerde lider rol üstlenmesi en çok istenen ülke yüzde 60 ile Kanada oldu. Kanada'yı yüzde 58 ile Japonya ve yüzde 55 ile Avustralya izledi. Avrupa Birliği yüzde 55, Birleşik Krallık yüzde 54 ve Birleşmiş Milletler yüzde 52 destek aldı. ABD'nin lider rolünden memnun olduğunu söyleyenlerin oranı yalnızca yüzde 39, Çin için bu oran yüzde 37, Rusya için ise yüzde 26 olarak ölçüldü.

Rockefeller Vakfı başkan yardımcısı Eric Pelofsky, sonuçların Kanada Başbakanı Mark Carney'nin savunduğu orta büyüklükteki ülkeler yaklaşımının dünyada gerçek bir dayanağı olduğunu gösterdiğini söyledi. Carney Orta Doğu'daki savaşı uluslararası düzenin başarısızlığı olarak nitelendirmişti. Pelofsky, "Bu, ABD'nin küresel liderliğinin derinden zayıfladığını yansıtıyor" dedi ve ekledi: "İnsanlar küresel sorunların çözümünü tartışıyor ve artık Amerikalıların ne düşündüğünü sormuyor. Bu acı bir darbe."

Uluslararası kurumlara güven arttı

Ankete göre gelişmekte olan ve gelişmiş ülkelerdeki görüşler arasında keskin farklar var. Çin'in lider rolünden rahatsız olmayanların oranı gelişmekte olan ülkelerde yüzde 53 iken zengin ülkelerde yüzde 23'te kaldı. Rusya için fark 27 puan, ABD için 17 puan oldu. Bu soru 2025 anketinde sorulmamıştı.

Uluslararası kurumlara duyulan güven son bir yılda arttı. Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) güven yüzde 61'den yüzde 69'a, Birleşmiş Milletler'e güven yüzde 58'den yüzde 62'ye yükseldi.

Geçen yılki ankette olumsuz değerlendirilen Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) bu kez itibarlarını belirgin biçimde düzeltti. Dünya Bankası'na güven yüzde 46'dan yüzde 55'e, IMF'ye güven yüzde 43'ten yüzde 51'e çıktı; ICC yüzde 54, Dünya Ticaret Örgütü (WTO) ise yüzde 57 destek aldı. Bu oranlar geçen yıl sırasıyla yüzde 48 ve yüzde 50 idi.

Katılımcılar kendi ülkeleri dışındaki değerlendirmede Rusya'yı yüzde 42 ile en büyük tehdit olarak gördü. ABD yüzde 34, Çin yüzde 30 ile izledi. Rusya 14 ülkede en sık kaygı kaynağı olarak anılırken en yüksek oranlar Avrupa'da kaydedildi. ABD ise 15 ülkede en büyük tehdit olarak görüldü; en yüksek oranlar Endonezya (yüzde 73), Brezilya (yüzde 59), Meksika (yüzde 58) ve Türkiye'de (yüzde 57) ölçüldü.