Kumu sanat müzesinde gençlerin hayatta kalma anıtı

Tallinn'deki Kumu sanat müzesinin iç avlusunda 8 Kasım'a kadar açık kalan "Beni kucakla. Hayatta kalmaya anıt" (Hoia mind kaisus. Monument ellujäämisele) sergisi, kapalı bir çocuk kurumunda kalan gençlerle birlikte hazırlandı. Projeyi Marta Vaarik ve Juri Krutii başlattı, küratörlüğünü Anders Härm üstlendi. Sergi, Kumu avlusuna yayılmış durumda; galeri salonuna sığmayacak kadar geniş bir yerleştirme olarak tasarlanmış ve bu sayede herkesin erişimine açık.

Serginin en dikkat çekici işlerinden biri, üzerinde neon tabela bulunan metal bir konteyner. İçeride, artık erkek olmak istemeyen küçük bir çocuğun ve onu dinlemeyen, anlamayan annesinin hikâyesini anlatan bir video gösteriliyor. Video, kendin yap tarzında bir kanepenin ve "dima on lohh" türü sloganlarla kaplı duvarların arasına yerleştirilmiş. Konteynerin kendisi de izleyicilerin yazı yazması için ayrılmış; ancak baskın mesaj yine de birbirini kucaklama ve gülümsemeler.

Gençlerin kendi hikâyeleri

Avlunun biraz ilerisinde bir otobüs durağı da var; sergi süresince boş kalan bu duraklama alanı, gençlerin takıldığı bir yer olarak düşünülmüş. En sarsıcı işlerden biri ise Roosa'nın "Herkes gördü, kimse bakmadı" adlı otobiyografik videosu. Bir kızın kendini yok etme yolculuğunu, kendini kesme, madde kötüye kullanımı ve doz aşımı gibi aşamalarıyla anlatan video, cep telefonu kamerasıyla çekilmiş; bu da izlemeyi son derece mahrem bir deneyime dönüştürüyor. İş, rüzgârla açılıp kapanan kapısı olan bir telefon kulübesine yerleştirilmiş ve kırık bir tabletten izlenebiliyor. Hikâyenin mutlu bir sonu ve güzel bir dersi var: Roosa'yı yeniden rayına sokan, bir kişinin ona gösterdiği iyi niyetli ilgi olmuş. Videoda Marta Vaarik'e de teşekkür ediliyor.

Avluda ayrıca çok yüksek ayaklar üzerinde bir yatak var; izleyicinin başını kaldırıp bakması gerekiyor. Bu yatak, depresyon nedeniyle içinden çıkamayan bir gence mi ait, yoksa ailesinin ve kimsenin ona ulaşamaması için gökyüzüne mi yükseltilmiş, yoksa Rapunzel gibi birinin çıkıp ona "sen benim için çok değerlisin" demesini mi bekliyor, yorumu izleyiciye bırakılıyor. Bir başka iş ise bir otomobilin içine yerleştirilmiş; Kaagvere okulundaki öğrencilerin gece okuldan kaçışını konu alan, gerçek bir kaçıştan esinlenmiş kurgusal bir video gösteriliyor. Çalıntı araba ve ehliyetsiz sürüş sahnesi, izleyiciye "ne ters gidebilir ki?" sorusunu sorduruyor.

Sergiden çıkışta ise bir köpek anıtının içinden gelen "Aslında kim olduğumu bilmiyorsun" adlı ses yerleştirmesi karşılıyor. Bir gencin sesi, kendini köpekle karşılaştırıyor ve hayvanlara insanlardan daha kolay güvenildiğini söylüyor. Ses, "Hayatın ne kadar zor ve berbat olduğunu biliyor musun? Başkalarından tamamen farklı olmanın ne demek olduğunu biliyor musun? Ben dünyayı güzel ve iyi görürken, etrafımdaki insanların bunu görmemesi ne tuhaf, sence de öyle değil mi?" diye soruyor.

Gençleri görmek ve yapısal sorunlar

Sergi, gençlerin sesini duyurmayı amaçlarken, yazıda da vurgulandığı gibi, gençleri ilgilendiren sorunların yapısal boyutuna değinmiyor. Oysa asıl soru şu: Çocukların sorunlu ortamlarda büyümesini önlemek için ne yapmalı? Kendiyle bile baş edemeyen ebeveynlerin çocukları için hangi destekler sağlanmalı? Eğitim ve iş imkânlarına erişim nasıl iyileştirilmeli? Estonya gibi küçük bir ülkede kaynakların başkent ve çevresinde toplanması, çevre bölgelerde yaşayan gençlerin hayatını nasıl etkiliyor? Yazı, serginin bir yara bandı işlevi gördüğünü, asıl müdahalenin önleme yoluyla yapılması gerektiğini belirtiyor. Yine de Marta Vaarik gibi insanların varlığının önemli olduğu, hatta 50 bin Marta Vaarik'e ihtiyaç duyulduğu ifade ediliyor.