Karl Taklaya: Jet motorlu İHA'larda kritik konu tepki süresi

Estonyalı uzman Karl Taklaya'nın değerlendirmesine göre Rusya'nın jet motorlu "Geran" tipi saldırı insansız hava araçları (İHA), hava savunmasında kaynak dağılımını değiştiriyor. Bu araçlar, daha önce kullanılan "Şahed" modellerine kıyasla daha hızlı uçuyor ve açık kaynaklara göre iki ila on kilometre yükseklikte seyredebiliyor. Ukrayna'da bu İHA'lar hâlâ tespit edilebiliyor; ancak önlerinin kesilmesi giderek daha sık biçimde uçaksavar füzeleri ve savaş uçaklarının devreye alınmasını gerektiriyor. Yerdeki mobil ateş grupları hızlı hedeflere her zaman zamanında tepki veremiyor, mevcut kinetik mühimmatlar da bu yüksekliğe ulaşamıyor.

Ukrayna Hava Kuvvetleri'nin tahminlerine göre, "Şahed" tipinde saldırı İHA'larının yüzde 90'a varan bölümü düşürülebiliyordu. Jet motorlu modellerde bu oran yalnızca yüzde 60 düzeyinde. Fark, daha hızlı araçları imha etmek için daha az zaman kalmasından kaynaklanıyor. Savunma planlanırken hangi mühimmatın yeterince hızlı tepki verip hedefe yetişebileceğinin hesaba katılması gerekiyor.

Yeni model uçak tipi tasarıma sahip

Erken modellerden farklı olarak "Geran-5" tipi saldırı İHA'sı belirgin delta kanat yapısına sahip değil. Jet motorunun yanı sıra seyir füzesini andıran biçimi ve uçuş-teknik özellikleri sayesinde yeni uçak tipi araçlar, önceden ağırlıklı olarak seyir füzelerinin kullanıldığı görevleri yerine getirebiliyor. Rusya bu tür İHA'ları büyük ve pahalı seyir füzelerine kıyasla çok daha yüksek miktarlarda üretebildiği için söz konusu araçlar altyapı ve yerleşim yerleri açısından ciddi bir tehdit oluşturuyor.

İHA'nın uçuş profili de değişti. Hız önceki "Geran" sürümlerine göre iki-üç kat arttı; açık kaynaklara göre uçuş yüksekliği on kilometreye ulaşıyor. İlk modeller ağırlıklı olarak programlanmış bir rotada uçarken, son iki yılda eklenen mesh telsiz istasyonları ve modemler İHA'lar arasında ortak bir iletişim ağı kuruyor. Bu da araçların seyrüseferde birbirine yardımcı olmasını ve operatörün uçuş sırasında onların hareketini düzeltmesini mümkün kılıyor.

Tespit tek başına önlemeyi garanti etmiyor. Hızlı ve yüksekten uçan hedef, korunan bölgeyi hızla geçtiği için tespit, hedef değerlendirmesi, karar alma ve karşılık verme aşamalarına daha az zaman kalıyor. Yavaş "Şahed"in peşine düşebilen bir mobil ateş grubu, hızlı "Geran" karşısında çatışmaya hiç giremeyebilir.

Hız, önlemeyi zorlaştıran tek etken değil. Bir saldırı İHA'sının elektronik ortamda tespitinde uçuş yüksekliği ve etkin yansıma alanı da belirleyici. Alçaktan uçan bir İHA radarlardan saklanabiliyor; daha yüksekten uçan araç ise daha iyi telsiz bağlantısı elde ediyor ve yerdeki makineli tüfek ile uçaksavar topu ateşinin menzili dışında kalıyor.

Hangi araçlarla düşürülebilir?

Telsiz bağlantısı kullanan bir İHA'nın hareketleri elektronik harp yöntemleriyle baskılanabiliyor. Hızlı ve yüksekten uçan "Geran"ın önlenmesinde ise çoğu zaman uçaksavar füzeleri veya savaş uçaklarına başvurmak gerekiyor. Jet motoru "Geran"ın ısı izini büyüttüğü için kızılötesi arayıcı başlıklı karşı önlem ve önleme sistemlerinin geliştirilmesine de kapı aralıyor. Ancak şu anda bu tür İHA'ların imhasında asıl yük hâlâ uçaksavar füze sistemleri ve havacılık üzerinde.

Gelecekte bu yükün bir bölümünü önleyici İHA'lar üstlenebilir. Bunun için saldırı İHA'sına yeterli hızda yetişmeleri, aynı zamanda manevra kabiliyeti ve menzillerini korumaları gerekiyor. Hızlı jet motorlu önleyici İHA'lar uçaksavar füzelerine alternatif olabilir; ancak piyasada Çin yapımı turbojet motorların iyi bir alternatifi şu an bulunmuyor. Ayrıca bu araçların güvenilirliği ve etkinliğinin gerçek muharebe koşullarında kanıtlanması gerekiyor.

Elektronik istihbarat, radarlar ve görsel sensörler, birliklerin konumlanmasını, saldırı hazırlığını ve belirli bir hedefin tehdit düzeyini birlikte değerlendirmeye yardımcı oluyor. Ancak tehdidin tespiti tek başına yeterli değil: sensörün değeri, toplanan bilginin zamanında karar vericiye ulaşması ve uygun mühimmatın doğru noktaya yönlendirilmesiyle ortaya çıkıyor.

Ukrayna'da farklı türdeki sensör ağları birbirine bağlanmış durumda ve hava durumu verilerinin analizinde yapay zeka kullanılıyor. Yapay zeka; radar, telsiz ortamı ve görsel sensörlerden gelen bilgilerin entegre edilmesine ve ortak hava sahası tablosunun çok sayıda kullanıcıya hızla dağıtılmasına yardımcı oluyor. Bu, girdi akışının tamamının elle işlenmesinin çok fazla zaman alacağı durumlarda insanın karar almasını sağlıyor.

Jet motorlu "Geran"lar hava savunma kaynaklarının dağılım mantığını değiştiriyor. Uçaksavar füzelerinin, savaş uçaklarının ve gelecekte hızlı önleyici İHA'ların daha sık devreye alınmasını zorunlu kılıyor. Bir jet motorlu İHA'nın füze veya savaş uçağı silahıyla imha edilmesi gerektiğinde, tek bir önlemenin maliyeti saldırı İHA'sının üretim maliyetini kat kat aşabiliyor.

Estonya da hava savunma sistemleri, İHA kapasitesi ve bunlarla mücadele araçları ile akustik sensörler geliştiriyor. Digital Shield tatbikatında Estonya ve müttefik sensörleri ile komuta merkezleri, tehditlerin daha hızlı tespiti ve eşgüdümlü karşılık için gerçek zamanlı tek bir veri ağında birleştirildi. Her birliğin İHA'ları zamanında tespit edip tanıyabilmesi, sensör bilgilerinin hızla komutaya ulaşması ve farklı önleme araçlarının tek bir bütünün parçaları olarak kullanılması gerekiyor. Ukrayna'daki savaş sürerken Estonya'nın da düşmanın yeni teknik yeniliklerini hızla fark edebilmesi, kendi sistemlerini test etmesi ve savunma kapasitesini buna göre uyarlaması gerekiyor.