Kara delikler maddeyi aynı kuralla yutuyor

Yeni bir astronomi araştırması, kütleleri birbirinden çok farklı olan kara deliklerin maddeyi yutma ve uzaya püskürtme biçiminin aynı fizik kurallarına uyduğunu gösterdi. Çalışmanın sonuçları Nature Astronomy dergisinde yayımlandı.

Bilim insanları, insanın çok hızlı ve fazla yemek yediğinde yuttuğu havanın bir süre sonra geğirti olarak dışarı çıkmasına benzer bir durumun kara delikler için de geçerli olduğunu belirtiyor. Evrenin en aç nesneleri olan kara delikler, maddeyi yutarken benzer bir davranış sergiliyor.

Yıldızın parçalanması süreci hızlandırdı

Araştırmacılar, bu benzerliği doğrulamak için bir galaksinin merkezindeki dev kara deliğe fazla yaklaşan ve kara deliğin çekim gücüyle parçalanan yıldız vakalarını inceledi. Yıldız parçalandıktan sonra yıldız maddesi hızla kara deliğe düşmeye başlıyor.

Normalde kara deliğe düşen madde miktarı binlerce yıl boyunca çok yavaş değişir. Ancak parçalanan bir yıldız, kara deliğe kısa sürede büyük miktarda yeni madde sağlıyor. Bu sayede bilim insanları için deliğin beslenmesini ve madde akışlarını incelemek üzere birkaç yıl yeterli oldu.

Analizler net bir düzen ortaya çıkardı. Küçük kara delikler gibi dev kara delikler de aktif beslenme sırasında uzaya madde akışları püskürtüyor. En dikkat çekici an, kara deliğe düşen madde miktarının olası azami değerin yaklaşık yüzde ikisine düştüğü an oldu. Tam o sırada öncekinden ayrı yeni bir madde akışı ortaya çıktı. Bilim insanları aynı sınırı daha önce çok daha küçük, yaklaşık Güneş kütlesindeki kara deliklerde de gözlemlemişti.

Aynı fizik yasaları devrede

Bu durum, devasa kütle farkına rağmen farklı büyüklükteki kara deliklerin maddeyi yutma ve dışarı püskürtme konusunda benzer davrandığını gösteriyor. Bunun nedeni fizik yasaları: Hem kara deliğin çevresinde dönen maddenin hem de oradan dışarı fışkıran akışların davranışını aynı süreçler yönetiyor. Kara deliğin büyüklüğünden bağımsız olarak, deliğin ne kadar madde yuttuğu ve bunun ne kadarını akış olarak dışarı püskürttüğü aynı ilkelerle açıklanabiliyor.

Keşif, astronomların güçlü madde akışlarının ne zaman ve hangi kara deliklerin çevresinde oluşacağını daha etkili biçimde tahmin etmesine yardımcı olacak.