İsveçli mahkumlar Tartu Hapishanesi'ndeki koşullardan şikayetçi

Estonya'nın Tartu Hapishanesi'ne nakledilen İsveçli mahkumlar, barınma koşulları ve aileleriyle iletişim imkanlarına ilişkin şikayetlerini dile getirdi. Estonya Adalet Şansölyesi'nin (õiguskantsler) ilk planlı denetimi sırasında İsveçli mahkumların günlük yaşam koşullarına da itirazları olduğu ortaya çıktı.

İlk İsveçli mahkumlar ağustos ortasında Tartu'ya geldi. Kentteki hapishanede şu anda 41 kişi bulunuyor. Yıl sonuna kadar 200 mahkumun kabul edilmesi planlanıyor; uzun vadede bu sayının 600'e ulaşabileceği belirtiliyor.

Çift televizyon ve korumasız ranza şikayetleri

Denetimde mahkumların hücrelerinde iki televizyonun yan yana durduğundan ve kulaklıkla bile aynı anda farklı programların izlenmesinin rahatsızlık yarattığından yakındığı kaydedildi. Ayrıca bazı mahkumlar, koruma korkuluğu bulunmadığı için üst ranzada uyumaktan çekiniyor ve uykuda düşme endişesi taşıyor.

Tartu Hapishanesi Müdürü Merle Ulst, ETV+ programı "Aktuaalne kaamera+"ya yaptığı açıklamada İsveç'teki bir hapishaneyi bizzat ziyaret ettiğini belirterek koşulların büyük ölçüde benzer olduğunu söyledi. Ulst, İsveç'te çok sayıda cezaevi bulunduğunu, bazılarının daha yeni ve konforlu olabileceğini, ancak nakil sonrası Estonya'daki koşulların çok iyi, güvenli ve insan onuruna saygılı olduğunu ifade eden mahkumların da bulunduğunu aktardı.

Şikayetler yalnızca günlük konforla sınırlı değil. Mahkumlar, Estonya'dan eve yapılan telefon görüşmelerinin İsveç'e kıyasla daha pahalı olduğunu, bunun da aileleriyle eskisi kadar sık görüşmelerini maddi olarak zorlaştırabileceğini belirtiyor. Dil engeli de sorunlar arasında. Müslüman mahkumlar ise henüz bir İslam din görevlisiyle görüşme ya da ortak ibadete katılma imkanı bulamadıklarını bildirdi.

Ulst, Adalet Şansölyesi'nin yazdıklarını dikkatle incelediklerini, bu tür ziyaretlerin olağan olduğunu ve aralık başında şansölyeye yanıtlarını sunacaklarını söyledi.

Uyum süreci ve mahkemelere yansıması

Denetim sırasında İsveçli mahkumların çoğu Tartu Hapishanesi'nde yalnızca iki gün geçirmişti. Eski cezaevi psikoloğu Silver Mäomaa, alışılmış düzenin değişmesinin koşullar daha kötü olmasa bile insanda ciddi stres yarattığını belirtti. Mäomaa, Tartu Hapishanesi'nden Tallinn Hapishanesi'ne nakiller sırasında bile ülke içinde olmasına rağmen çok sayıda şikayet geldiğini hatırlattı. Ona göre ilk dönemde yaşanan sarsıntı nedeniyle memnuniyetsizlik zirve yapıyor, ancak zamanla kişi uyum sağlıyor.

Öte yandan Estonyalı mahkumlar arasında da hoşnutsuzluk artıyor; onlar İsveçli mahkumlara daha iyi koşullar sağlandığını düşünüyor.

Estonya ile İsveç arasındaki cezaevi yeri kiralama anlaşması kapsamında yaklaşık 600 İsveçli mahkumun nakledilmesi durumunda, idare mahkemelerinin yılda 300'e varan şikayetle karşılaşabileceği öngörülüyor. 2025 yılında Tallinn ve Tartu idare mahkemelerine toplam 908 mahkum şikayeti ulaştı; bu, tüm idari davaların yüzde 27'sini oluşturdu. Bu yılın ilk dokuz ayında 683 şikayet kaydedildi. İsveçli mahkumlar henüz mahkemeye başvurmadı, ancak nakille ilgili ilk şikayetler yerel mahkumlardan geldi.

Yeminli avukat Katarina Talumäe, İsveçli mahkumlara daha hafif kısıtlamalar ve daha etkili bir yeniden topluma kazandırma sağlanabiliyorsa, aynı uygulamanın Estonyalı mahkumlardan neden esirgendiği sorusunun gündeme geldiğini söyledi. Talumäe, bu tür şikayetlerin sürebileceğini ve bazılarının haklı olabileceğini belirterek, anlaşmanın uzun vadeli en önemli etkilerinden birinin Estonya'nın ceza infaz sistemini olumlu yönde etkilemesi olabileceğini değerlendirdi.

Talumäe'ye göre Estonya cezaevlerinde insan haklarına uyum iyi durumda; ancak İsveçli mahkumlar özelinde hukuki yardıma anlaşılır bir dilde erişim ve yurt dışındaki yakınlarla iletişim gibi konularda sorunlar var. Görüntülü görüşmenin yüz yüze temasın, özellikle eş ve çocuklarla ilişkilerde yerini tutamayacağını vurgulayan Talumäe, kısıtlamaların orantılılığı tartışmasının idare mahkemesine taşınabileceğini söyledi.

Mahkemeler şu anda şikayetlerin incelenmesi için ciddi kaynak ayırıyor, ancak başvuruların yalnızca yaklaşık yüzde 1,5'i kabul ediliyor. Talumäe, asılsız başvuru akışını sınırlayacak etkili mekanizmaların neredeyse bulunmadığını ve bunun özel dikkat gerektiren bir sorun olduğunu belirtti.