İsrail seçimlerinde Netanyahu'nun siyasi geleceği oylanıyor

İsrail'de bugün yapılan parlamento seçimleri, Başbakan Benjamin Netanyahu'nun siyasi geleceğini belirleyecek. Seçmenler, 2023'teki Hamas saldırıları, ardından Gazze Şeridi'nde süren savaş, bu yılın şubat sonunda başlayan İran savaşı ve İsrail'in derinleşen uluslararası yalıtılmışlığı ışığında Netanyahu'nun yönetimini değerlendirecek.

Reuters'ın aktardığına göre, toplam 19 yıl İsrail'in başında bulunan ve ülkenin en uzun süre görev yapan başbakanı olan Netanyahu, son derece dayanıklı bir siyasetçi olarak öne çıkıyor. Milliyetçi politikalar İsrail'de giderek daha güçlü bir taban buluyor ve ülkenin parçalı siyasi sistemi, hükümet kurma aşamasında Netanyahu'ya avantaj sağlayabilir.

Kamuoyu araştırmaları, Netanyahu'nun partisi Likud ile sağcı müttefikleri ve eski İsrail Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı, sert güvenlik politikalarının savunucusu Gadi Eisenkot'un liderliğindeki rakip ittifak arasında başabaş bir yarışa işaret ediyor. Eisenkot'un hem sağcılar hem de merkezciler arasında destekçileri bulunuyor.

Kampanyada savaş liderliği ve Trump vurgusu

Netanyahu seçim kampanyasında savaş dönemindeki liderlik rolünü ve kendisine destek veren, İran'a karşı askeri faaliyetlere İsrail ile birlikte katılan ABD Başkanı Donald Trump ile ittifakını öne çıkardı. Netanyahu pazar günü yaptığı açıklamada, Trump'ın İran'dan kaynaklanan tehdidi kesin olarak ortadan kaldırmak için yeniden harekete geçmeye hazır olduğunu, ancak bunun yalnızca Netanyahu'nun iktidarda kalması koşuluyla geçerli olacağını söyledi.

Eisenkot, Netanyahu'yu korkutma, yalan ve tehditlere dayanan bir kampanya yürütmekle suçladı. İsrail halkının seçeceği her liderle Trump'ın tam işbirliği yapmaya hazır olduğundan emin olduğunu belirtti.

Netanyahu'nun hükümet kurmak için yeniden aşırı sağcı Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich'in desteğine ihtiyaç duyabilir. Her ikisi de Filistinlilere yönelik şiddeti teşvik etmekle suçlanıyor ve bazı Batı ülkeleri kendilerine yaptırım uyguladı. Ben-Gvir'in partisi Yahudi Gücü'nün (Otzma Yehudit) kamuoyu araştırmalarındaki desteği ise arttı.

Ne Netanyahu'nun ne de Eisenkot'un iktidara giden net bir yolu var. İkisi de 120 sandalyeli parlamentoda çoğunluk koalisyonu kuramazsa, Netanyahu geçici başbakan olarak gelecek yıl yapılacak seçimlere kadar görevde kalabilir.

Seçimler 7 Ekim sonrası hükümeti değerlendiriyor

Seçimler, İsrail'in 1948'de kuruluşundan bu yana en çalkantılı dönemlerinden birinin ardından yapılıyor. Süreci, 7 Ekim 2023'teki Hamas saldırılarının yarattığı travma, ardından İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik askeri harekâtı ve Netanyahu'nun sağcı hükümetinin politikalarına ilişkin derin iç siyasi bölünmeler şekillendirdi.

Netanyahu karşıtlarının çoğu için seçimin merkezi konusu, İsrail tarihinin en çok can kaybına yol açan günü olan 7 Ekim'deki güvenlik başarısızlıklarının sorumluluğunun üstlenilmesi. Eğitim Bakanlığı çalışanı ve Eisenkot destekçisi Mali Hajaj, Reuters'a yaptığı açıklamada en önemli konunun ulusal bir soruşturma komisyonu kurulması olduğunu, çünkü iyileşmenin oradan başlayacağını söyledi.

Lisa Tortor ise Netanyahu'nun görevden ayrılmasını ve "Bibi" olarak adlandırdığı Netanyahu'nun dünya Yahudilerine, İsrail'e ve ülkenin itibarına verdiği zararı onaracak yeni bir hükümet kurulmasını umduğunu ifade etti.

18 yaşındaki Likud destekçisi Nof Gabay ise Netanyahu'nun 7 Ekim olaylarından sorumlu olduğu iddiasını reddederek onu İsrail devleti için doğru kişi olarak nitelendirdi. Gabay, "Netanyahu savaşı mümkün olan en iyi şekilde yönetti" dedi.

İsrail, 7 Ekim 2023 saldırılarının ardından başlattığı askeri harekât sırasında Gazze'nin büyük bölümünü yıktı. Hamas'ın yönettiği silahlı gruplar o dönem 1200 kişiyi öldürdü ve 251 kişiyi rehin aldı. Filistinli sağlık kuruluşlarının verilerine göre Gazze Şeridi'nde İsrail saldırılarında hayatını kaybedenlerin sayısı şimdi 74 bine ulaştı.

İsrail ayrıca Lübnan'da İran destekli Hizbullah'a ağır darbeler vurdu ve İran ile karşılıklı saldırılarda bulundu. Bunu 2025'te İran'ın nükleer tesislerine yönelik 12 gün süren hava kampanyası ile bu yılki ABD-İsrail ortak operasyonu izledi.

Eisenkot'a göre İsrail'in bir sonraki hükümeti İran'ın askeri nükleer kapasiteye ulaşmasını engellemeli. Bunun ya güç kullanılarak ya da ABD destekli diplomatik bir çözüm gibi bir anlaşma yoluyla yapılması gerektiğini belirtti.

Koalisyon kurmanın zorlu aritmetiği

İsrail'de Yahudilerin yönettiği neredeyse tüm partiler gibi Eisenkot da on yıllardır Filistinlilerle yürütülen barış görüşmelerinin temelini oluşturan iki devletli çözüme karşı. Ancak işgal altındaki Batı Şeria'da Yahudi yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik şiddetini eleştirdi. Bu tür şiddet 2023'ten bu yana arttı ve İsrail'in Batılı ülkelerle ilişkilerini gerginleştirdi. Eisenkot, Netanyahu'nun aşırı sağcı koalisyon ortakları Ben-Gvir ve Smotrich'e de karşı. Bazı Likud kalelerinde hayal kırıklığına uğramış seçmenler, insanları Netanyahu'ya oy vermemeye ikna etmek için kapı kapı dolaşıyor. Bazı seçmenler, Netanyahu'nun yolsuzlukla suçlandığı ve reddettiği uzun süreli yargı süreci nedeniyle de ondan uzaklaştı. İsrail'in Arap azınlığının yüksek seçim katılımı, zorlu koalisyon aritmetiğini Eisenkot'un lehine çevirebilir. Bu kişiler İsrail vatandaşı ancak köken olarak Filistinli. Eisenkot, ortak değerlerin eksikliğine işaret ederek Arap partileriyle koalisyon kurmayı dışlasa da analistler, bu partilerin Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırmak için onun liderliğindeki bir azınlık hükümetini destekleme olasılığını görüyor. Shalom Hartman Enstitüsü'nden İsrail siyaset analisti Amotz Asa-El, "Benim görüşüm, hangi taraf kazanırsa kazansın çoğunluğunun dar olacağı yönünde. Ezici bir zafer olmayacak" dedi. İsrail'de sandıklar yerel saatle sabah 07.00'de (TSİ 08.00) açıldı ve oy verme akşam 22.00'de (TSİ 23.00) sona erecek. İsrail Merkez Seçim Komisyonu verilerine göre 7,3 milyon İsraillinin oy hakkı bulunuyor ve bunların yaklaşık 330 bini seçimlere ilk kez katılabilecek.