İspanya'daki erken seçim AB'de siyasi dengeyi sarsabilir

İspanya'da erken seçim kararı alan sol merkezci Başbakan Pedro Sánchez'in kaybetmesi, tüm Avrupa Birliği'ni sarsabilir. Politico gazetesinin haberine göre bu durum, Brüksel'deki sosyal demokratları savunma pozisyonuna itecek ve onları daha önce olduğundan daha çatışmacı bir tutum almaya zorlayacak.

Sánchez şu anda büyük bir AB ülkesini yöneten tek sosyalist lider konumunda. Avrupa Birliği Konseyi'nde merkez sağ partilerin üstünlüğüne karşı bir denge unsuru oluşturuyor. İspanya milletvekilleri, Avrupa Parlamentosu'ndaki sol merkezci Sosyalistler ve Demokratlar (S&D) grubunun en büyük ulusal delegasyonunu oluşturuyor. Politico'ya göre Sánchez zirvede uzlaşma sağladığında, İspanyol milletvekilleri genellikle onun pozisyonunu tüm grupta kabul ettirebiliyor; buna grup içi muhalefete rağmen.

S&D grubunun önde gelen üyeleri, Madrid'deki hükümet değişikliğinin bu düzeni bozacağını kabul ediyor. Anketler, ülkede merkez sağcı Halk Partisi (PP) liderliğindeki bir hükümetin iş başına gelebileceğini ve bunun muhtemelen aşırı sağcı Vox ile işbirliği yapacağını gösteriyor.

Sosyal demokratlar üzerindeki etki azalıyor

Avrupa Parlamentosu'nda Alman sosyal demokratların delegasyon başkanı René Repasi, "Büyük bir ülkenin sosyalist başbakanı artık olmadığında, konsey görüşlerine daha eleştirel bakma cazibesi doğabilir" dedi.

Bir başka üst düzey S&D milletvekili, Sánchez'in devlet başkanları masasında kararları dengelemede yardımcı olduğunu, onun yokluğunun ise S&D, liberaller ve merkez sağcı Avrupa Halk Partisi (EPP) arasındaki gayri resmi ittifakı belirsizleştireceğini söyledi. Bu ittifak, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in yasama girişimlerinde dayandığı temel.

Adı açıklanmayan milletvekili, "Devlet başkanları masasından gelen kararlar ve yönlendirmeler daha muhafazakâr hale gelirse, ilerici güçlerin bu yönetim çoğunluğuna ait olduklarını hissetmek için daha az nedenleri olur" dedi.

S&D Brüksel'de başka alanlarda da etkisini yitirmiş durumda. 2024 Avrupa Parlamentosu seçimlerinin parlamento yapısını sağa kaydırmasının ardından EPP, bazı yasaları aşırı sağcı gruplarla işbirliği içinde kabul etti. Sosyalistlerin üye ülke hükümetlerinde daha az temsilcisi ve daha az komisyon üyesi var; bu durum tekrarlanan gerilimlere ve S&D ile EPP ittifakını onarma çabalarına yol açtı. Sánchez'in kaybolması durumunda, Danimarka'dan Mette Frederiksen ve Malta Başbakanı Robert Abela son sol merkezci hükümet başkanları olarak kalacak; zira Magdalena Andersson İsveç'te henüz hükümet kuramadı.

İspanya seçimleri, İtalya, Polonya ve Fransa gibi birçok büyük AB ülkesinde önemli seçimlerin yapılacağı bir yılın başlangıcı olacak. Fransa'da ilkbaharda yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde anketleri aşırı sağcı Ulusal Birlik partisi yönetiyor. Brüksel'deki aşırı sağcı güçler, EPP'ye onlarla işbirliği yapma yasağını kaldırması ve S&D ile geleneksel bağlarını koparması için baskı yapıyor.

Von der Leyen üzerindeki baskı artabilir

Avrupa Parlamentosu'nun ikinci büyük grubu S&D, son iki yılda EPP'ye mensup von der Leyen'den desteğini geri çekmekle birkaç kez tehdit etti; bazı milletvekilleri AB politikalarına karşı daha sert bir tutum alınması çağrısında bulundu. Grubu yöneten İspanyol sosyalist Iratxe García, şimdiye kadar İspanyol milletvekillerini ortak bir çizgide tutmayı başardı.

Sánchez seçimi kaybederse, S&D'nin en büyük ulusal delegasyonlarının tamamı – İtalya, Romanya ve Fransa'dan olanlar – kendi ülkelerinde muhalefette olacak. Hükümette kalacak tek S&D partileri Almanya ve Avusturya'daki daha genç koalisyon ortakları ile göç konusundaki sert tutumu S&D grubundaki etkilerini sınırlayan Danimarka sosyal demokratları olacak.

Büyük bir AB ülkesinin etkili başbakanından yoksun kalan S&D'yi tek bir çizgide tutmakta zorlanan von der Leyen, merkez sağcıların aşırı sağcılarla birlikte oy kullanmasından zaten rahatsız olan milletvekillerine daha fazla taviz verme baskısıyla karşı karşıya kalacak.

Repasi, "Von der Leyen hâlâ S&D önceliklerini izlerse grubun desteğini alır, aksi halde bu desteği kaybeder" dedi. İspanya'da EPP ile aşırı sağcı Vox arasındaki resmi ittifakın "bizi daha da ayıracağını" ekledi.

İkinci bir üst düzey S&D milletvekiline göre, Sánchez olmadan grubun uzlaşma için daha az teşviki olacak; çünkü AB kurumlarının istikrarını koruma sorumluluğu azalacak. Milletvekili, "Komisyona destek sağlama ve AB kurumlarının istikrarını garanti etme kurumsal sorumluluğu artık olmayacak" dedi. Sol merkezciler, EPP'nin "aşırı sağcılarla anlaşmalar yapmaya devam etmesi ve Avrupa Komisyonu'nun ilerici güçlerin seçmenlerine sunabileceği siyasi açıdan çekici bir eylem planı sunamaması" durumunda daha sert bir pozisyon almayı daha kolay bulacak.

Bir diplomat, sosyalistlerin von der Leyen'e desteği geri çekme tehdidini inandırıcı bulmadığını, bunun grubu daha da izole edeceğini söyledi: "Sadece EPP'ye bir sinyal gönderme ihtiyacı hissediyorlar." Diplomat, von der Leyen'in konumunun zayıflamasının veya görevden alınmasının S&D'nin çıkarına olmayacağını ekledi; çünkü AB, von der Leyen'in ilk göreve gelişinden sonra daha da sağa kaydı ve "bir sonraki göreve gelecek kişi onlarla işbirliği yapmaya çok daha az hazır olacak".

Seçimler, AB'nin önümüzdeki yedi yıllık bütçesi (MFF) üzerindeki müzakereleri de etkileyecek; Brüksel bu bütçeyi yıl sonuna kadar karara bağlamak istiyor. Bir Avrupa Komisyonu yetkilisi, "Bu MFF için iyi değil" dedi ve İspanya'nın zaten gergin olan müzakereler sırasında işleri sürüncemede bırakabileceği uyarısında bulundu. Yetkiliye göre EPP ve müttefikleri, Avrupa Parlamentosu gündemine Sánchez'i zor duruma düşürecek tartışmalar getirmeye çalışıyor; bu da müzakereleri muhtemelen daha da çalkantılı hale getirecek.

Bir başka diplomat, yeni hükümet altında İspanya'nın bütçe temel pozisyonunun değişmeyeceğini, ancak seçimlerin dikkatleri dağıtacağını ve uzlaşma bulmayı zorlaştıracağını söyledi. Avrupa Parlamentosu'nun önde gelen bütçe müzakerecisi EPP'den Siegfried Mureșan, AB ülkelerini ekim ortasındaki devlet başkanları zirvesi öncesinde müzakereleri ertelemek için seçimleri bahane etmemeleri konusunda uyardı. "Avrupa Konseyi, İspanya'nın siyasi durumunu daha fazla gecikme için bahane olarak kullanmamalı" dedi.

EPP lideri Manfred Weber, Sánchez'in olası kaybının sosyalistlerin Brüksel'deki etkisi için ne anlama gelebileceği konusunda yorum yapmayı reddetti, ancak İspanyol muhalefet lideri Alberto Núñez Feijóo'ya destek verdi. "İspanya'nın geleceği artık İspanya halkının elinde" dedi. "Vizyon ve reformlara her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyulan bir dönemde, EPP olarak Alberto Núñez Feijóo'nun arkasında kararlılıkla durmaktan gurur duyuyoruz. O bizim tam desteğimize sahip."