Ig Nobel ödülleri ilk kez ABD dışında, Zürih'te sahiplerini buldu

Bu yılki Ig Nobel ödül töreni, ilk kez Amerika Birleşik Devletleri dışında, İsviçre'nin Zürih kentindeki Zürih Üniversitesi'nde gerçekleştirildi. Satirik bilim etkinliğinin Avrupa'ya taşınmasının arkasında büyük ölçüde ABD'nin daha sıkı vize şartları ve sınır politikaları yatıyor. Birçok bilim insanı, bu nedenle törene katılamayacaktı.

1991 yılında kurulan Ig Nobel ödülleri, insanları önce güldüren, sonra düşündüren araştırmaları onurlandırıyor. Başlangıçta hakaret olarak görülen ödül, artık birçok bilim insanı için kariyerlerini güçlendiren ve çalışmalarını geniş kitlelere ulaştıran bir teşvik olarak kabul ediliyor. Yeni mekanda törenin formatı değişmedi: izleyiciler kağıt uçaklar fırlattı, gerçek Nobel ödüllü isimler kazananlara mantar şeklindeki kupaları takdim etti.

ABD vize kısıtlamaları töreni Avrupa'ya taşıdı

Yer değişikliğinin pratik nedenleri vardı. Geçen yıl, ABD'nin sınır politikası ve vize kısıtlamaları nedeniyle törene katılamayan ödül sahibi bilim insanı gruplarının neredeyse yarısı etkinliğe gelemedi. Artan göç krizi üzerine organizatörler mart ayında töreni daha dostane bir ortamda yapma kararı aldı. Ödülün kurucusu ve tören başkanı Marc Abrahams, taşınmayı tek çözüm olarak değerlendirdi ve Nature dergisine verdiği demeçte, yabancı bilim insanlarının artık ABD'yi güvenle ziyaret edemediğini söyledi.

Bu fırsatı değerlendiren Zürih Üniversitesi, etkinliğe kurumsal finansman sağladı; daha önceki ABD ev sahipleri bunu yapmamıştı. Dünyanın dört bir yanındaki ödül sahipleri, bu değişikliğe sıcak yaklaştı çünkü bu, bilimin ulusötesi doğasını yansıtıyor. Örneğin Alman sinirbilimci Ilona Croy, başka türlü büyük olasılıkla törene gelmeyeceğini söyledi. Brezilyalı zoolog João Miguel Alves Nunes ise etkinliğin Avrupa'ya taşınması sayesinde hayatında ilk kez yurtdışına çıktı ve ilk kez uçağa bindi.

Ig Nobel töreni Avrupa'da daha uzun süre kalacak. Gelecek yıl bilim topluluğu Belçika'nın Anvers kentinde toplanacak, ardından tören 2028'de yeniden Zürih'e dönecek. Abrahams'ın vizyonuna göre tören, Zürih ile diğer Avrupa kentleri arasında dönüşümlü olarak düzenlenecek; bu sistemi, Avrupa'da güvenli bir zemine sahip olan Eurovision Şarkı Yarışması'na benzetti.

Ödüller arasında suçlular için 3D baskı ve hamamböceği sütü de var

On kategori duzenlenen ödüller, gündelik insan alışkanlıklarından egzotik hayvan davranışlarına ve tuvalet hijyenine kadar çeşitli konuları kapsıyor.

Biyomekanik ödülü kazanan Oxford Üniversitesi biyoloğu Matilda Brindle ve ekibi, öpüşmenin evrimsel temellerini araştırdı. Araştırma ekibi, öpüşmeyi 'yiyecek aktarımı içermeyen barsçıl ağızdan ağıza temas' olarak tanımladı. Bu davranışı karıncalarda, kutup ayılarında ve büyük maymunlarda gözlemlediler. İnsanların uzak atalarının muhtemelen Neandertallerle bile öpüştüğünü düşünüyorlar.

Ekonomi ödülü, yüksek gelirli insanların kurallara daha az uyduğunu gösteren deneysel çalışmasıyla sosyal psikolog Paul Piff'e verildi. Daha varlıklı denekler trafikte daha agresif davrandı, işte daha sık yalan söyledi ve para içeren oyunlarda hile yaptı. Laboratuvarda bırakılan şeker kasesi deneyinde, zenginler çocuklardan daha fazla şeker aldı.

Kimya ödülü, Pasifik hamamböceği türü Diploptera punctata'nın ürettiği süt kristallerinin, buzağı sütünden üç kat daha fazla enerji sağladığını keşfeden Sanchari Banerjee liderliğindeki ekibe verildi. Bu kristallerin, sıvı besinlerin depolanması için yeni çözümler sunabileceği belirtiliyor.

Tıp ödülü, ölümünden sonra Japon bilim insanı Tokuji Unno'ya verildi. Unno, solunum yolu hastalıklarını önlemek için burnun kısa ve güçlü bir şekilde çekilmesi gerektiğini buldu. 1970'lerde burun temizliğinin aerodinamiğini ölçen Unno, hızlı hava akışının dar kanallardaki mukusu daha etkili temizlediğini ve kulak kanalındaki basıncı tehlikeli seviyeye çıkarmadığını tespit etti.

Biyoloji ödülü, yılan ısırıklarını oldukça uç bir yöntemle araştıran bilim insanlarına gitti. Brezilyalı zoolog João Miguel Alves Nunes, koruma botları giyerek bilinçli olarak 75 zehirli jararaka çıngıraklı yılanının üzerine bastı. Genç dişi ve küçük erkek yılanlar zoologu çok daha sık ısırdı. Sıcak havalarda ve insan sürüngenin kafasına bastığında saldırı riski önemli ölçüde arttı.

Fizik ödülü, sıçrayan pisuarların asırlık sorununu çözen araştırmaya verildi. Zhao Pan ve Tadd Truscott, idrar akışının düşme açılarını hesaplayarak salyangoz kabuğunu andıran 'Nautilus' lavabosunu geliştirdi. Sıvı porselene 30 derecelik açıyla çarptığında sıçramalar neredeyse tamamen kayboluyor ve akış pürüzsüz şekilde duvardan aşağı akıyor. Bu buluş, önceki çözümlere kıyasla sıçrama miktarını 50 kattan fazla azalttı.

Teknoloji ödülü, ölü sivrisineklere yeni bir kullanım alanı buldu. Changhong Cao, 3D yazıcıda mikroskobik uçlar olarak dişi sivrisineklerin hortumunu kullandı. Doğal baskı kafaları ucuz ve cihazlarda 18-22 mikron çözünürlük elde etmeyi sağlıyor. Cao, 'nekro-baskı' teknolojisinin, iğrenç şeylere beklenmedik faydalı uygulamalar bulunabileceğini gösterdiğini söyledi.

Koku ödülü, birçok ebeveynin günlük deneyimlerini bilimsel olarak doğruladı. Ilona Croy, 235 ebeveynin tercihlerini inceledi ve çocuklar büyüdükçe ebeveynlerin vücut kokularından daha az keyif aldığını tespit etti. Bebeklerin kokusu, ebeveynle güçlü bir bağ kurulmasına yardımcı oluyor. Ergenler bağımsızlaştıkça, vücudun bu kadar güçlü bir kimyasal bağlanma ihtiyacı ortadan kalkıyor.

Barış ödülü, insan arkadaşlık ilişkilerinin karanlık yönünü ele alan çalışmaya verildi. Jaimie Arona Krems, Amerika Birleşik Devletleri ve Hindistan'da bin katılımcıyla yaptığı psikolojik araştırmada, insanların genellikle arkadaşlarından nezaket beklediğini ancak bu beklentinin çatışma durumlarında değiştiğini buldu. İnsanlar, arkadaşlarının kötülüğünü, kişisel düşmanlarına yönelik olduğunda daha çok takdir ediyor.

Toprak bilimi ödülü, geniş kapsamlı bir küresel vatandaş bilimi projesine verildi. Franz Bender ve Marcel van der Heijden, 25 ülkede gönüllülerden 1000 çift erkek iç çamaşırını toprağa gömmelerini istedi. İki ay sonra çıkarılan kumaşların durumu, toprağın biyolojik aktivitesini doğrudan yansıttı. İç çamaşırları en hızlı özel bahçelerde ayrıştı; normal çim alanlar ise biyolojik çeşitlilik açısından fakir kaldı.