Hür Parti, seçim depozitosunun kaldırılması için başvurdu

Estonya'nın Hür Partisi (Eesti Rahvusliberalid – Vabaerakond), Riigikogu seçimlerinde uygulanan seçim depozitosu sisteminin kaldırılması için hukuk şansölyesine resmi başvuruda bulundu. Parti, mevcut sistemin anayasadaki eşitlik ve orantılılık ilkelerini ihlal ettiğini savunuyor.

Parti başkanı Märt Meesak, 20 Ağustos'ta hukuk şansölyesi Ülle Madise'e sunduğu dilekçede, seçim depozitosu uygulamasının anayasaya uygunluğunun denetlenmesini talep etti. Partiden yapılan açıklamada, 2027 seçimlerinde tam liste çıkarmak isteyen partilerin 100 bin avroyu aşan depozito ödemek zorunda kalacağı ve bunun yeni ve parlamento dışı partiler için aşılması güç bir mali engel olduğu vurgulandı.

Parti: Sistem adaletsiz ve anayasaya aykırı

Hür Parti, on yılı aşkın süredir parlamentodaki partilerin siyasi alanı yeni aktörlere kapattığını ifade eden "kartel partiler" kavramını Estonya siyaset literatürüne soktuğunu hatırlattı. 2015-2019 yılları arasında parlamentoda temsil edilen parti, o dönemde parti yasası ve seçim yasalarında değişiklik öngören bir yasa tasarısı hazırlamış, 2014'te ise halk girişimiyle parlamentodaki partilere verilen devlet finansmanının yarıya indirilmesi için imza toplamış ancak öneri Riigikogu'da reddedilmişti.

Meesak, mevcut durumu "saçma" olarak nitelendirdi ve parlamentodaki partilerin devlet finansmanıyla büyük depozitoları ödediğini belirtti. "Bu sistemle adayların ciddiyeti değil, banka hesabının büyüklüğü test ediliyor. Bu, iktidarda olanların devlet parasıyla seçimlere katılma hakkını satın alması, yeni ve parlamento dışı güçlerin ise aynı hakkı özel bağışlar ve üyelik aidatlarıyla elde etmeye çalışması anlamına geliyor. Seçme hakkı Estonya'da sadece devlet teknesine yanaşabilenlerin erişebildiği bir lüks olmamalı" dedi.

Parti, Avrupa Adalet Divanı'nın Genel Avukatı Tamara Ćapeta'nın yakın tarihli C-438/24 sayılı davada, Estonya'daki depozito sisteminin orantısız olduğu ve gayrinakdi alternatiflerin bulunmadığı yönündeki görüşüne ve AGİT'in Estonya'ya yönelik eleştirilerine atıfta bulundu. Mahkemeden yakında bir karar çıkması bekleniyor.

Alternatif: İmza toplama sistemi

Hür Parti yönetimi, hukuk şansölyesinden 2027 seçimlerinden önce seçim yasalarının anayasaya uygun hale getirilmesi için Riigikogu'ya resmi bir öneri sunmasını istiyor. Parti, depozito bedellerinin önemli ölçüde düşürülmesi veya Avrupa'da yaygın olan ve adayın mali durumunu değil, toplumsal desteğini ölçen imza toplama sistemiyle değiştirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Meesak, "2027 parlamento seçimlerine hukuki ve ahlaki olarak iflas etmiş bir sistemle gidemeyiz. Estonya'nın siyasi sistemini açmanın ve adil rekabeti tesis etmenin zamanı geldi" ifadelerini kullandı. Parti, 2010 yılında şu anki EKRE lideri Martin Helme'nin de dönemin hukuk şansölyesi Indrek Teder'e benzer bir başvuru yaptığını hatırlattı.

Riigikogu Seçim Yasası'na göre depozito, her aday için iki aylık asgari ücrete denk geliyor. Bu yıl Estonya'da asgari ücret aylık 946 avro. Aday, seçildiği veya seçim bölgesinde doğal kotanın yarısından fazlasını aldığı takdirde depozitosunu geri alabiliyor. Partiler ise ülke genelinde oyların en az yüzde 5'ini alırsa depozitolarını geri alıyor. İade edilmeyen depozitolar devlet bütçesine aktarılıyor.