Harri Tiido: Rusya'nın Estonya ve Finlandiya'ya etkisi

Estonya kamu yayıncısı ERR Radyo'da yayınlanan "Harri Tiido taustajutud" programında bu kez Finlandiya ve Rusya arasındaki etki faaliyetleri ele alındı. Programda, Finlandiya Dış Politika Enstitüsü'nün (Ulkopoliittinen instituutti) Rusya'nın Finlandiya'daki yerleşik etkisine dair hazırladığı analiz, yazarı Sinikukka Saari'nin görüşleri üzerinden değerlendirildi.

Rusya'nın "yerleşik" etkisi ne anlama geliyor?

Analizde Rusya'nın yıllar boyunca stratejik çevreyi şekillendirdiği, manipülatif etkisini görünüşte yasal işbirliği biçimlerine yerleştirdiği belirtiliyor. Bu tür etkiyi "yerleşik etki" (juurutatud mõju) olarak tanımlamak, Rusya'nın yıkıcı faaliyet anlayışına da daha yakın duruyor. Batı'nın hibrit etki dediği şey, aslında Rusya'nın "aktif önlemler" ya da yurt dışında yıkıcı faaliyet olarak adlandırdığı uygulamalara karşılık geliyor. Bu yöntemler Sovyet döneminden beri biliniyor: yanlış bilgi yaymak, etki ağları aracılığıyla gösteri düzenlemek, hatta suikastlar.

Rusya, Finlandiya özelinde de bu yerleşik etkiyi kullandı. 2022 yılına kadar Finlandiya dış politikası, önce Sovyetler Birliği ardından Rusya ile pragmatik, işbirliğine yönelik ve ekonomik olarak faydalı ilişkiler sürdürmeye çalıştı.

Moskova, uzun vadeli hedeflerine Finlandiya'nın siyasi karar alma süreçlerini etkileyerek ulaşmaya çalıştı. Özellikle, Finlandiya ile Rusya arasında güvene ve iyi komşuluk ilişkilerine dayanan eşsiz ve karşılıklı faydalı bir ilişki olduğu fikri vurgulandı. Ayrıca Avrupa Birliği ve NATO ülkelerine, özellikle de Baltık ülkelerine karşı şüpheci bir tutum körüklendi; bu ülkeler akılcı olmayan biçimde Rusya karşıtı olarak gösterilip Finlandiya'nın pragmatik ve sorumlu komşu tutumu öne çıkarıldı.

Provokasyonlar ve karşı etkiler

Zaman zaman Finlileri mevcut politikalarından vazgeçirmek için dikkatle hesaplanmış operasyonlar da düzenlendi. Örneğin hava sahası ihlalleri veya göçmenlerin Finlandiya sınırına yönlendirilmesi gibi. Bu çabaların başarısız olduğu söylenemez. Finlandiya'da, Rusya'nın yatırım fırsatlarının güvenlik gerekçesiyle göz ardı edilmesinin Avrupa'nın başka yerlerindeki rakiplere avantaj sağlayacağından korkan karar alıcılar vardı.

Tiido, Finlandiya'da kesinlikle "uyuyan etki ajanları" bulunduğunu, hatta halen olabileceğini ekliyor. Bu bağlamda Estonya'da kaç tane olabileceğini bilmenin ilginç olacağını belirtiyor. Zamanla yaşlanacakları için Moskova'nın onları artık "uyandırmasının" son zamanı olabilir.

Finlandiya'da durumu netleştiren şey ise Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya yönelik tam ölçekli saldırısı oldu. İşbirliği aniden kesildi ve Rusya, Finlandiya'yı etkilemedeki ana kaldıraçlarını kaybetti. Bunun üzerine Rusya sıradan yöntemlere başvurmak zorunda kaldı: siber saldırılar, GPS sinyali karıştırma, göç dalgaları organize etme, yanlış bilgi kampanyaları ve benzerleri.

Finlandiya'nın büyük avantajı, güçlü kriz hazırlığı kültürü ve kapsamlı güvenlik anlayışı, yani toplumun bir bütün olarak tehditlere karşı koymaya hazır olması. Buna rağmen yetkililer, Rus stratejik yatırımları veya kritik altyapı ve askeri üslerin yakınında Rus parasıyla gayrimenkul edinilmesinin getirdiği riskleri anlamakta yavaş kaldı. Bunu gazetecilik, akademik araştırmalar ve sivil aktivistler sayesinde biliyoruz.

Toplumsal uyum ve siyasi güçlerin dış ve güvenlik politikasında büyük ölçüde hemfikir olması dikkat çekici. Estonya'daki siyasi güçlerin de bu konularda kamuoyu önünde birlik içinde kalması dileğiyle.

Tiido ayrıca, Finlandiya örneğinin Rusya'nın provokasyonlarının yerleşik etkiyi nasıl çürütebileceğini gösterdiğini vurguluyor. En azından bunu ummak gerekiyor.

Son olarak Tiido, Rusya'nın hibrit yöntemlerinden veya hibrit savaşından bahsetmeyi bırakma zamanının geldiğini söyleyenlere katılıyor. Estonya Dış İstihbarat Servisi Başkanı Kaupo Rosin'in The Telegraph'a verdiği ve Rusya'nın Batı ülkelerindeki eylemlerini devlet destekli terörizm olarak nitelendirdiği röportaja atıfta bulunuyor. Terminolojinin değiştirilmesi, tüm bu sabotaj ve yıkıcı eylemler kümesine yeni bir ışık tutabilir. Aksi halde "gri bölge", "hibrit" gibi belirsiz ifadelerle geçiştiriliyor.

Tiido, bu tür eylemlerin faillerinin holiganlık veya vandalizmle değil, doğrudan terörizmle suçlanması gerektiğini savunuyor. Önleme önemli olduğu için, Rusya'nın sık sık gençler dahil tek seferlik failler kullandığı göz önüne alındığında, bu tür suçlamaların değiştiğinin geniş çapta duyurulması gerektiğini belirtiyor: medyada, okullarda, gençlerle toplantılarda, sosyal medyada. Küçük bir şeyin bile çok kötü sonuçlanabileceği herkese anlatılmalı.

Rusya'nın gölge filosuyla mücadelede de kararlılık gerekiyor. Avrupa Birliği güvenlik araştırmaları enstitüsünün son yayınında, çevre kısıtlamalarına atıfla, denizde yalnızca sınırlı emisyon seviyesine sahip gemilerin geçebileceği özel bölgeler oluşturulması öneriliyor. Eski tankerlerin bu kapsama girmeyeceği açık. Ayrıca kaptanların ve şüpheli mürettebat üyelerinin tutuklanması, gemilerin veya yüklerinin müsaderesi gibi önlemler de gündemde. Tiido, Rus limanlarına giden gölge filo gemilerinin Danimarka boğazlarından önce çevresel tehdit, eksik belge veya yaptırımlar gerekçesiyle durdurulabileceğini ekliyor. Bu NATO operasyonu olarak ya da istekli koalisyon tarafından yapılabilir.