Estonya'nın Sovyet dönemi yazlık evleri müzeye taşınıyor

Estonyalı araştırmacılar, ülkenin kaybolmaya yüz tutmuş bahçe yazlığı mirasını belgelemeye başladı. Sovyet döneminde inşa edilen ve Estonca "Suvila" olarak adlandırılan bu yazlık evlerden 1950-1980 yılları arasında yaklaşık 50 bin adet yapıldı.

Sovyet kurallarına sıkı biçimde bağlı kalınarak inşa edilen bu evler, hem kendilerinden önceki hem de sonraki yapılardan ayrışıyor; devletin sunduğu boş zamanı ve bireylerin özel hayallerini aynı anda temsil ediyor.

Estonya Sanat Akademisi'nden (EKA) sanat tarihçileri ile Tartu Üniversitesi'nden etnologlar, bu mirası anlamak için güçlerini birleştirdi. Ekip, insanların ne inşa ettiğini ve yazlıklarında zamanlarını nasıl geçirdiğini araştırıyor.

EKA Dekanı Epp Lankots, Estonya kamusal yayın kurumu ERR'nin "Tähelepanu! Tegemist on teadusega" (Dikkat! Bu bir bilim programı) adlı yayınında yaptığı açıklamada, "Özel mülkiyetteki yazlık ev, Sovyet döneminde kitlesel olarak inşa edilen ve devletin çalışan vatandaşlara boş zaman olanağı yaratma çabasını gösteren bir yapı türüdür" dedi.

Araştırma yaz aylarında yerinde yürütülüyor

Estonya Açık Hava Müzesi kırsal mimarlık birimi başkanı Dagmar Ingi, araştırmanın insan odaklı yaklaşımına dikkat çekti. "Bir etnolog olarak, insanı ve onun yazlık eviyle ilişkisini incelememiz benim için son derece önemli" diyen Ingi, ekibin yaz aylarını Estonya genelinde ev sahipleriyle görüşerek ve tarihi belgeleyerek geçirdiğini belirtti.

Görüşmeler anket biçiminde değil, serbest sohbet havasında yapılıyor. Araştırmacılar tüm mülkü inceliyor: bahçe tarhları, küçük yapılar ve iç mekânlar. Mekân uzmanları ise ölçüm yapıp plan çiziyor. Ingi, "İnsanlar izin verirse fotoğraflıyoruz, iç mekânları inceliyor ve vaziyet planları çıkarıyoruz; böylece bir gün biri bu konuyu araştırmak isterse tüm bu malzeme düzgün biçimde korunmuş olacak" diye konuştu.

Ekip ayrıca teraslı yazlıklar gibi nadir tipler için arşivlere de başvuruyor. Ev sahipleri, yıllardır sakladıkları eski fotoğraf albümlerini, faturaları ve inşaat planlarını ortaya çıkarıyor; bu belgeler günlük yapı pratiklerine ve insanların pratik zekâsına ışık tutuyor.

Araştırmacılar her katılımcıya önyargısız yaklaşıyor. "Bizim için kimin ne iş yaptığı ya da nasıl bir hayat yaşadığı önemli değil. Her insanın hikâyesi, tam da yaşadığı gibi, önemli, anlamlı ve ilginç" diyen Ingi, bu tutumu vurguladı.

Bir yazlık Açık Hava Müzesi'ne taşınacak

Çalışma zaman ve hatıraların öznelliğiyle sınırlı. Onlarca yıl önceki olaylar nostaljinin süzgecinden geçerek ulaşıyor; bu durum anlatıya duygusal renk katarken olgusal kesinliği azaltıyor.

Elde edilen bilgiler raflarda tozlanmayacak. Ingi, projenin asıl amacını şöyle özetledi: "Bu projenin amacı, Açık Hava Müzesi'ne taşınabilecek bir Sovyet dönemi yazlık evi bulmak. Orada 1960'lı ya da 1970'li yıllarda inşa edilmiş bir yazlığın hikâyesini, sahibinin hikâyesiyle, ne hayal ettiğiyle ve yazlığa neden ihtiyaç duyduğuyla birlikte anlatabileceğiz."

Araştırma, Estonya'nın Sovyet dönemi gündelik yaşamına ve konut kültürüne ilgi duyan okurlar için nadir bir belge arşivi oluşturmayı hedefliyor.