Estonya'nın en uzun süre görev yapan emir subayı Karis ile görevi bırakıyor

Estonya'da yeni cumhurbaşkanı seçimi konuşulurken, gözden kaçan bir gelişme yaşandı. Ülkenin en uzun süre görev yapan devlet başkanı emir subayı (käsundusohvitser) Rein Vaabel, Alar Karis ile birlikte görevini bırakıyor. Vaabel, toplam 10 yıl boyunca üç farklı cumhurbaşkanına hizmet ederek tarihe geçti.

ERR'nin 'Pealtnägija' programına konuşan Vaabel'in kariyeri, Bosna'daki Birleşmiş Milletler barış gücü görevinden Ortadoğu'daki misyonlara kadar uzanıyor. 60 yaşındaki yarbay, kariyerinin zirvesi olarak gördüğü Kadriorg'daki görevini anlattı.

Üç cumhurbaşkanına hizmet

Valga bölgesinden gelen Vaabel, görev yaptığı dönemde Toomas Hendrik Ilves, Kersti Kaljulaid ve Alar Karis'e eşlik etti. Cumhurbaşkanının iki emir subayı, devlet başkanına hem yurt içinde hem de yurt dışında hemen her adımda eşlik ediyor. Bu nedenle sık sık fotoğraflarda görülen bu subayların işlerinin ne olduğu pek bilinmiyor.

Ilves'in eski emir subayı Sven Liister, görevin nasıl bir yaşam tarzı gerektirdiğini şöyle özetledi: "Sabah cumhurbaşkanını uyandıran ilk kişi sen oluyorsun ve gece ona iyi geceler dileyen son kişi de sensin. O uyurken sen uyuyamazsın, çünkü ne yapacağını asla bilemezsin." Vaabel ise "Temel olarak devlet başkanının çalışma ritmine göre yaşıyoruz. Kendi hayatımız var elbette, ancak görevli olduğumuzda devlet başkanının ne yaptığına bakarız" dedi.

Emir subaylığı makamının tarihçesi

Askeri tarihçi Hellar Lill, savaş öncesi ve sonrası dönemde devlet başkanlığı makamına hizmet eden yaklaşık yirmi emir subayından ikisinin Vaabel ve Liister olduğunu belirtti. Lill'e göre tarihe en çok geçen isim, Devlet Yaşlısı Konstantin Päts'in emir subayı Herbert Grabbi oldu. O dönemde emir subayının rolü daha kapsamlıydı; cumhurbaşkanının tüm protokol işlerini o yürütüyordu.

Bağımsızlığın yeniden kazanılmasının ardından makamı ihya eden Lennart Meri, iki emir subayı bulundurulması konusunda ısrar etti. Hatta Meri'nin esprili bir şekilde "Genç subay her şeyi yapabilmeli, ama kıdemli subay, örneğin Aziz Petrus'la iletişim kurmam gerektiğinde bunu başarabilmeli" dediği aktarılıyor.

Emir subayları, cumhurbaşkanlığı makamının kadrosunda yer almakla birlikte aslında savunma kuvvetlerinde görev yapıyor. En az yüksek lisans derecesi ve yüzbaşı rütbesine sahip olmaları gerekiyor. Cumhurbaşkanlığı protokol şefi Riina Aasma, emir subayının cumhurbaşkanının pratik işlerine yardımcı olduğunu, hediyeleri taşıdığını, bulaşıkları topladığını ve cumhurbaşkanına saati hatırlattığını söyledi. Ancak sembolik bir rolü de var; bu nedenle bazı yüksek eğitimli subaylar için Kadriorg görevi kariyer açısından bir çıkmaz gibi görülebiliyor.

Vaabel, görev süresi boyunca Kersti Kaljulaid'in Moskova ziyaretine eşlik etmişti. 2014 sonbaharında ABD Başkanı Barack Obama'nın Tallinn ziyareti sırasında da hazır bulunan Vaabel, o anı ölümsüzleştiren bir fotoğrafının evinde başköşede durduğunu anlattı: "Hâlâ evimde, iki başkanın arka planında durduğum bir fotoğraf var. Birçok kişi bunun bir saray olduğunu sanıyor ama aslında ofis binası."

Vaabel, tüm bu yıllar boyunca cumhurbaşkanlarına hiçbir zaman 'sen' diye hitap etmediğini anlattı: "Kaljulaid göreve başladığında bana nasıl hitap edeceğimizi sordu. Ben de 'sen' diyemeyeceğimi söyledim. Biraz alındı ve 'O zaman size albayım diye hitap ederim' dedi. Ben de 'Lütfen' dedim."

Vaabel, Ilves ve Kaljulaid'in yanında görev yaptıktan sonra emekliye ayrılmış, ancak yerine kimse bulunamayınca Karis döneminde geri dönmüştü. Görev süresi boyunca çeşitli skandallara ve siyasi fırtınalara tanık oldu.

Emir subaylarının görev yaptıkları cumhurbaşkanı hayatta olduğu sürece anılarını yazmaları yasak. Vaabel, Kaljulaid'in kendisini kitap yazmaya teşvik ettiğini, ancak her şeyi olduğu gibi anlatamayacağını söyledi. Liister ise birkaç yıldır Toomas Hendrik Ilves'in asistanı olarak çalışıyor.

Rein Vaabel, tıpkı Alar Karis gibi, geleceğini Güney Estonya'da geçirmeyi ve emekliliğin tadını çıkarmayı planlıyor.