Estonya'nın 2001 cumhurbaşkanlığı seçimleri: Arnold Rüütel'in zaferi

Estonya'da 2001 yılında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimleri, Lennart Meri'nin iki döneminin ardından yeni cumhurbaşkanının belirlenmesiyle sonuçlandı. Seçim, mecliste üç turda sonuç alınamaması üzerine Seçim Kurulu'na taşındı ve Arnold Rüütel, ikinci turda Toomas Savi'yi geride bırakarak cumhurbaşkanı seçildi.

Seçim sürecinde, dönemin başbakanı Mart Laar liderliğindeki Üçlü İttifak olarak bilinen koalisyon hükümeti, Isamaa Birliği, Reform Partisi ve Ilımlılar (daha sonra Sosyal Demokrat Parti) partilerinden oluşuyordu. Bu partilerin meclisteki toplam sandalye sayısı 53'tü ve bu da mecliste cumhurbaşkanı seçilme ihtimalini neredeyse imkânsız kılıyordu.

Meclis turları ve adaylar

Seçim, mecliste yapılan oylamalarla başladı. İlk turda muhalefet Peeter Kreitzberg'i, koalisyon ise Andres Tarand'ı aday gösterdi. Kreitzberg 40, Tarand ise 38 oy aldı; ancak her ikisi de gereken çoğunluğu sağlayamadı. İkinci turda Kreitzberg'in rakibi Isamaa Birliği'nden Peeter Tulviste oldu; Kreitzberg 36, Tulviste 35 oy aldı. Üçüncü turda ise iki aday da 33'er oy alarak eşitlendi.

Tarand'ın adaylığı, seçim öncesi yapılan anketlerde en popüler aday olmasına rağmen, Ilımlılar'ın 1999 yerel seçimlerinde adayı öne çıkarma stratejisinin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından zayıflamıştı. Anketlerde Tarand yüzde 17 ile ilk sırada yer alırken, onu Edgar Savisaar (yüzde 15) ve Toomas Savi (yüzde 11) takip ediyordu. Ancak Ilımlılar'ın yerel seçimlerdeki kötü performansı, Tarand'ın cumhurbaşkanlığı yarışındaki avantajını kaybetmesine neden oldu.

Seçim Kurulu turu

Meclis turlarından sonuç alınamaması üzerine seçim, 21 Eylül'de Seçim Kurulu'na taşındı. İlk turda Peeter Kreitzberg, Arnold Rüütel, Toomas Savi ve Peeter Tulviste yarıştı. Rüütel 114 oyla ilk sırada yer aldı ancak kazanmak için yeterli oya ulaşamadı. İkinci tura Rüütel ile birlikte 90 oy alan Savi kaldı; Savi, Tulviste'yi tek oy farkla geçti.

Aynı gün yapılan ikinci turda 366 Seçim Kurulu üyesi oy kullandı. Rüütel 186, Savi ise 155 oy aldı. 23 oy geçersiz sayıldı; bu oyların Isamaa Birliği'nden gelmiş olabileceği yorumları yapıldı. Ancak geçersiz oyların tamamının Savi'ye gitmesi durumunda dahi kazanması mümkün değildi. Rüütel, oylamaya katılan Seçim Kurulu üyelerinin yarısından fazlasının oyunu alarak Estonya cumhurbaşkanı seçildi.

Roosimannus, Rüütel'in başarısında Halk Birliği lideri Villu Reiljan ile Edgar Savisaar arasındaki anlaşmanın etkili olduğunu, bu anlaşmanın Merkez Parti'nin oylarını Rüütel'e yönlendirdiğini ifade etti. Ayrıca, bazı çevrelerde (Mart Laar dahil) Rüütel'in kazanmasının iyi olabileceği görüşünün hakim olduğunu, çünkü bunun 'ikinci Estonya' olarak adlandırılan kesime siyasi bir çıkış sağlayacağını ve siyasi sistemin dengeleneceğini belirtti.

Seçim sonrası ve yemin

8 Ekim 2001'de Arnold Rüütel, 73 yaşında parlamento önünde yemin ederek göreve başladı. Rüütel, meclise hitabında Estonya'nın temel sorununun güven ve sorumluluk eksikliği olduğunu vurgulayarak, cumhurbaşkanının öncelikli görevinin başbakanla ve tüm anayasal kurumların başkanlarıyla istişare etmek olduğunu söyledi. Ayrıca, bölgesel politikayı güçlendirmek için yerel yönetim temsilcilerinin bir araya getirilmesi gerektiğini belirtti.