Estonya'daki Silmet fabrikasına AB'den fon, Moskova'dan bağımsızlık şartı

Estonya'nın kuzeydoğusundaki NPM Silmet tesisi, Avrupa Komisyonu tarafından hafta sonu açıklanan 46 yeni stratejik proje listesine dahil edildi. Bu statü, tesise Avrupa Birliği kaynaklarından yatırım fonu bulunmasına ve izin süreçlerinin hızlandırılmasına imkân tanıyor. Ancak Estonya hükümeti, fon desteği karşılığında tesisin Rusya'dan gelen hammaddeden belirli bir takvim içinde vazgeçmesini şart koşuyor.

Silmet, Sovyet döneminde yalnızca Rusya'nın Solikamsk kentinden gelen hammaddeyi yüksek değerli nadir toprak elementlerine dönüştürecek şekilde kurulmuştu. Yıllar boyunca şirketin sahipleri üretim zincirini bu bağımlılıktan ayırmayı başaramadı; Dışişleri Bakanlığı da süreçte şirkete destek olmaya çalıştı.

Bakanlık alternatif kaynak arıyor

Dışişleri Bakanlığı dış ticaret politikası genel müdürü Kenneth Kopamees, "Silmet'in hammadde ihtiyacı konusunda çalışmalar sürüyor. Rusya'daki tesisin dışında birkaç seçenek var. Latin Amerika, Asya ve Afrika'dan hammadde tedariki için imkânları inceledik. Asıl soru, Silmet'in mevcut teknolojisiyle Rusya dışındaki ülkelerden hammadde alıp alamayacağıdır" dedi.

Solikamsk fabrikasından gelen hammaddenin yaptırım listelerine girmesi bekleniyordu. Estonya'nın talebiyle Avrupa Birliği, bu ürünü son yaptırım paketinin dışında bıraktı. Ancak ERR'nin aktardığına göre bunun kalıcı olması beklenmiyor.

Avrupa Komisyonu'nun Estonya temsilciliği başkanı Ave Schank-Lukas, listeye seçilmenin tesise somut katkı sağlayacağını belirterek "Artık Avrupa Komisyonu'nun desteğiyle finansman kaynakları bulabiliyoruz; yatırımcılarla şirketleri bir araya getirip planlama süreçlerini hızlandırıyoruz. Avrupa olarak bağımlılıklarımızı azaltmak için böyle tesislere ihtiyacımız var" ifadelerini kullandı.

NPM Silmet'in mevcut yönetimi geleceğe ilişkin değerlendirme yapmadı. Ancak şirketin eski geliştirme direktörü Jane Pajo, tesisin başka kaynaklardan gelen hammaddeyi işleyebilecek kapasitede olduğu görüşünde. Pajo, "Silmet'in temel teknolojisi oldukça esnek. Mevcut hammaddeye uygun karbonatlar üretildi; bu nedenle diğer süreç bileşenlerini geliştirecek önemli bir kapasiteye sahip" dedi. Pajo, bir yatırımcının tesisi kurma konusunda güvence alması hâlinde sürecin beş yılı aşabileceğini söyledi.

Estonya'nın ayrıca nadir toprak metallerinde bulunan doğal radyonüklidler sorununu çözmesi gerekiyor. Solikamsk'ta bu maddeler ayrıştırılıyor ve radyoaktif kısım Rusya'da kalıyordu.

Bakan Tsahkna: takvim şart

Dışişleri Bakanı Margus Tsahkna, Avrupa'dan sağlanacak finansmanla birlikte Silmet'e Rus hammaddesinden kurtulması için net bir takvim konulması gerektiğini belirtti. Tsahkna, "Avrupa Komisyonu ile işbirliği içinde NPM Silmet'e Rus hammaddesinden vazgeçmesi için net bir tarih koyuyoruz" dedi.

Tsahkna, stratejik proje statüsünün sorumluluk getirdiğini vurgulayarak "Silmet alternatif hammadde kaynaklarına hızlı ve kararlı biçimde geçebildiğini göstermeli. Avrupa güvenliği açısından kritik bir sanayinin saldırgan bir ülkenin tedarikine bağımlı kalmasına izin veremeyiz" ifadelerini kullandı.

Silmet 2.0 olarak adlandırılan proje, tesisin altyapısını ve üretim süreçlerini yeni hammadde kaynaklarına uyarlamayı amaçlıyor. Şirketin ürünleri elektronik, tıp, otomotiv, havacılık ve savunma sanayisinde kullanılıyor. Avrupa Birliği'nin stratejik projeleri, kritik hammaddelerde tedarik güvenliğini artırmayı ve üçüncü ülkelere bağımlılığı azaltmayı hedefliyor.