Estonya'da uzman: Teknolojiye güven savunmayı belirliyor

Estonya Savunma Akademisi'nde (Kaitseväe Akadeemia) askeri sosyoloji araştırmacısı Eleri Lillemäe, savunma teknolojilerinin gerçek değerinin yalnızca teknik kapasiteyle ölçülemeyeceğini belirtti. Lillemäe'ye göre bir teknolojinin işe yaraması, toplumun ona duyduğu güvene, tutumlara ve kullanıcıların becerisine bağlı.

Lillemäe yazısında 1967'de iki Amerikalı gelecek araştırmacısının yüzyılın sonuna kadar gerçekleşmesi beklenen yüz teknoloji tahmini yayımladığını hatırlattı. Sonraki analizler, bilgisayar ve iletişim teknolojilerinde tahminlerin yaklaşık yüzde 80 oranında tuttuğunu, diğer alanlarda ise yarısından azının doğru çıktığını gösterdi. Ona göre teknolojik gelişmeyi kestirmek nispeten kolay; ancak insanların bunu nasıl benimseyeceğini ve toplumda hangi değişimleri tetikleyeceğini öngörmek çok daha zor.

İnsan faktörünün üç boyutu

Lillemäe, insan faktörünü üç boyutta ele alıyor. İlki toplumun teknolojiye bakışı. Estonya'nın teknolojiye sıcak bakan bir ülke olduğunu belirten araştırmacı, 2025 Eurobarometre verilerine göre Estonya sakinlerinin yüzde 79'unun kamusal ve özel hizmetlerin dijitalleşmesinin hayatı kolaylaştırdığını düşündüğünü aktardı. Araştırmalar, teknolojiye olumlu bakmanın, savunmada kullanılmasına da daha olumlu yaklaşmayı beraberinde getirdiğini gösteriyor.

Ancak bu teknoloji sevgisi koşulsuz bir güven anlamına gelmiyor. İnsanlar dronların ve otonom araçların ülke savunmasında kullanılmasını destekleyebilirken, bu sistemlerin insan hayatını ilgilendiren kararları kendi başına almasına daha temkinli yaklaşabiliyor.

İkinci boyut, teknolojiyi geliştiren ve kullanan kurumlar. Lillemäe'ye göre Estonya'nın burada da avantajlı bir konumu var: 2025 kamuoyu araştırmasına göre halkın yüzde 79'u Estonya Savunma Kuvvetleri'ne (Kaitsevägi) güveniyor. Kurumsal güvenin korunması için insanların yeni teknolojilerin ne amaçla kullanıldığını, hangi riskleri taşıdığını ve olası hatalardan kimin sorumlu olduğunu anlaması gerekiyor. Bu, özellikle doğrudan insan güvenliğini etkileyen teknolojilerde kritik önem taşıyor.

Kullanıcı güveni ve eğitim ihtiyacı

Üçüncü boyut ise teknolojinin kendisi ve kullanıcıları. Toplumsal iyimserlik ve kurumlara duyulan güven, savunma alanında yeni teknolojilerin benimsenmesi için uygun zemin hazırlıyor; ancak gerçek değer kullanıcıya bağlı. Estonya askerleriyle yapılan görüşmeler, yeni teknolojilerin insan hayatını koruma ve personelin yükünü azaltma fırsatı olarak görüldüğünü ortaya koyuyor.

Buna karşın kullanıma geçiş; pratik deneyime, teknolojinin güvenilirliğine ve kullanıcının ona duyduğu güvene bağlı. Yeni füze sistemleri, dronlar ve otonom araçlar yeni bilgi ve eğitim gerektiriyor. Yapay zeka ayrıca insanın karar verme sınırları sorusunu gündeme getiriyor: Sistem bir durumu insandan hızlı analiz edebiliyorsa, kullanıcının önerileri denetlemek için yeterli zamanı ve bilgisi var mı?

Lillemäe'ye göre savunma teknolojilerini geliştirirken ve tedarik ederken teknik kapasitenin ötesine bakmak gerekiyor. Toplumun yeni teknolojileri hangi koşullarda kabul ettiğini ve insanların bunları nasıl kullandığını anlamak şart; çünkü savunma gücünü yalnızca teknolojinin neler yapabildiği değil, insanların onu nasıl kullanabildiği belirliyor.