Estonya'da soyadı yasası tartışması: uzmanlardan uyarı

Estonya'da Riigikogu'da (Estonya parlamentosu) görüşülen yeni isim yasası taslağı, isim uzmanları Tiina Laansalu, Fred Puss ve Peeter Päll'in ortak değerlendirmesine konu oldu. Uzmanlar, taslaktan "yeni soyadı olarak hâlihazırda var olan bir adın seçilemeyeceği" ilkesinin çıkarıldığını belirterek bu düzenlemenin yeniden getirilmesi çağrısında bulundu.

Estonya'da kişi adlarının verilmesi ve kullanımı 2005 yılında yürürlüğe giren ayrı bir yasayla düzenleniyor. Mecliste kabul edilirken adı "isim yasası" olarak değiştirilen düzenleme, ad ve soyadların resmi kullanım esaslarını belirliyor: adların hangi koşulları taşıması gerektiği, bir çocuğa hangi adın verilebileceği ve evlenme durumunda ad seçiminin nasıl yapılacağı bu çerçevede tanımlanıyor. Estonya'da 1997'de kabul edilen ayrı bir yer adları yasası da bulunuyor.

Yeni taslak neler getiriyor?

Hükümetin parlamentoya sunduğu yeni taslak, büyük ölçüde yürürlükteki yasayla örtüşüyor ancak bazı yenilikler içeriyor. Bunlardan ilki, ceza davasında mahkûm edilen kişiler için getirilen ad değiştirme kısıtlamaları. Bir ölçüde zaten uygulanan kısıtlamalar, taslakla birlikte ata soyadının alınması ve evlenmede eşin soyadının alınması durumlarını da kapsayacak. Kısıtlamalar genellikle ceza kaydının sicilden silinmesine kadar geçerli olacak; bazı ağır suçlarda ise kayıt silindikten sonra da, yani ömür boyu sürecek.

Taslağın bir diğer yeniliği, tamamen aynı kişi adlarının oluşmasının nasıl sınırlanacağı sorusuna yanıt arıyor. Buna göre bir kişi kendine tamamen yeni bir ad seçmek isterse, bu adın soyadıyla birlikte Estonya'da bir başkası tarafından kullanılıyor olmaması gerekecek. Aynı ilke, serbestçe seçilen yeni bir soyadı için de geçerli olacak. Kısıtlama, aile bağına dayanan adları, örneğin ata soyadının alınmasını kapsamayacak.

Soyadların sürekliliği vurgusu

Mevcut yasada, tamamen yeni bir soyadı seçimi nadir adlar (en fazla 20 taşıyıcı) ve yaygın adlar (en az 500 taşıyıcı) bakımından sınırlı. Taslağın önceki bir sürümünde bu sınırlamalar yerine, serbestçe seçilen yeni soyadının nüfus kayıtlarına göre yaşayan herhangi biri tarafından taşınmaması gerektiği yönünde genel bir ilke öngörülmüştü. Bu, Estonya'da yaşayan herhangi bir ailenin adını almanın önünü kapatacaktı. Uzmanlar, evlenme yoluyla ad değiştirme veya ata adının alınmasının bu kapsamda olmadığını özellikle vurguluyor.

Uzmanlar, bunun "soyadı öncelikle bir aileyi mi işaret eder, yoksa yalnızca kişileri ayırt eden bir ad unsurundan mı ibarettir" sorusunu gündeme getirdiğini belirtiyor. Estonya soyadlarının kökeninin başlangıcından itibaren izlenebildiğini ve bunun dünyada az sayıda halk için geçerli olduğunu kaydediyorlar. 1930'lardaki adların Estoncalaştırılması bu tabloyu bir ölçüde değiştirse de iyi belgelendiği için adların sürekliliği belirgin biçimde bozulmadı. O dönemde adını Estoncalaştıranlara soyadlarını koruma siciline kaydettirme hakkı tanınmış, bu imkânı 400'den fazla aile kullanmıştı.

Uzmanlar, soyadının kuşaklar arası sürekliliği gösterme işlevinin korunması gerektiğini savunuyor. Estonya'da ortalama bir soyadını dokuz kişi taşıyor; bu, çoğu ülkeden belirgin biçimde düşük bir oran. Serbestçe seçilen soyadlarında benzer ilkeler İskandinav ülkelerinde de uygulanıyor: Finlandiya'da bir başkasının taşıdığı ad yeni soyadı olarak alınamıyor; İsveç ve Danimarka'da mevcut adlardan ancak 2000'den fazla taşıyıcısı olanlar seçilebiliyor.