Estonya'da Sovyet dönemi yazlık evleri kayıt altına alınıyor

Estonya'da Sovyet döneminde inşa edilen yazlık evlerin (Estonca 'daça' ya da 'suvila') izini süren bir araştırma başlatıldı. 1950 ile 1980 yılları arasında ülkede yaklaşık 50 bin yazlık evin yapıldığı belirtiliyor. Estonya Sanat Akademisi (EKA) sanat tarihçileri ile Tartu Üniversitesi etnologları, kaybolmakta olan bu mirası haritalamak ve dönemin yapı pratiklerini ile insanların yazlıkta zaman geçirme biçimlerini ortaya çıkarmak için güçlerini birleştirdi.

EKA Kültür ve Sanat Fakültesi Dekanı Epp Lankots, ETV kanalında yayınlanan "Dikkat! Bu bilim" programında yazlık evin Sovyet döneminde kitlesel olarak inşa edilen bir yapı türü olduğunu söyledi. Lankots'a göre yazlık, devletin çalışan vatandaşlara dinlenme imkânı yaratma çabasını ve refah toplumu tasavvurunu yansıtırken geleneksel kırsal yaşam ile köy topluluğunun izlerini de taşıyor.

Odağında insan ve gündelik hayat var

Estonya Açık Hava Müzesi Müdürü Dagmar Ingi, araştırma projesinde özellikle insana odaklanıldığını vurguladı. Ingi, bir etnolog olarak hem kişinin kendisinin hem de yazlık evi ya da bahçe kooperatifindeki kulübesiyle kurduğu ilişkinin kendisi için son derece önemli olduğunu, diğer yandan yapıların ve onları çevreleyen ortamın da geniş anlamda incelendiğini anlattı. Bilim insanları yaz boyunca Estonya'nın farklı bölgelerinde çalışarak yazlık sahipleriyle görüşüyor ve onların hikâyelerini kayda geçiriyor. Görüşmeler serbest biçimde, katı bir bilimsel anketten çok sıradan bir sohbet havasında gerçekleşiyor.

Uzmanlar parselleri bir bütün olarak inceliyor: sebze tarhlarında yetişen bitkilerden ev sahiplerinin kendi eliyle yaptığı küçük unsurlara kadar. Mekân uzmanları ayrıca fiziksel çevreyi ölçüyor ve çizimlerini yapıyor. Ingi, binaları ve avluları belgelediklerini, izin verilmesi hâlinde fotoğrafladıklarını, iç mekânları incelediklerini ve yapıların yerleşim planlarını çizdiklerini söyledi. Amaç, biri bu konuyu incelemek isterse tüm malzemenin usulünce korunmuş olması.

Araştırmacılar ayrıca arşivlerde çalışarak tipik projelerden mimarisiyle ayrılan sıra ev tipi yazlıklar gibi nadir yapı türlerini arıyor. Yazlık sahipleri genellikle fotoğraf albümlerini istekle gösteriyor, on yıllardır sakladıkları belgeleri masaya koyuyor. Eski makbuzlar ve yapı planları, o dönemde inşaatın gündelik yönüne ve insanların yaratıcılığına ışık tutuyor. Ingi, projeye katılan herkese önyargısız yaklaştıklarını belirterek "Kimin ne iş yaptığı ve nasıl bir hayat yaşadığı bizim için önemli değil. Her insanın hikâyesi yaşadığı hâliyle önemli, anlamlı ve ilginç" dedi.

Projenin somut hedefi, Estonya Açık Hava Müzesi için bir Sovyet dönemi yazlık evi bulmak. Böylece müze, bu ev örneği üzerinden dönemin sahibinin neyi hayal ettiğini ve yazlığın ona ne için gerektiğini anlatabilecek.