Estonya'da seçim depozitosu iptali için başvuru yapıldı

Estonya'daki liberal parti Eesti Rahvusliberaalid – Vabaerakond, 2027 yılında yapılacak Riigikogu (parlamento) seçimlerinde uygulanan seçim depozitosu sisteminin iptali için Adalet Şansölyesi Ülle Madise'ye resmi başvuruda bulundu. Parti, mevcut sistemin seçimlerin eşitliği ve orantılılık ilkelerini ihlal ettiğini savunuyor.

Parti lideri Märt Meesak, Perşembe günü yaptığı başvuruda, depozito sisteminin anayasaya uygunluğunun denetlenmesini talep etti. Parti, 2027 seçimlerinde tam liste çıkarmak isteyen partilerin ödemek zorunda olduğu depozitoların 100 bin avroyu aştığını ve bu durumun yeni ve parlamento dışı partiler için aşılması güç bir engel oluşturduğunu belirtti.

Vabaerakond, Avrupa Adalet Divanı (CJEU) ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'nın (AGİT) görüşlerine atıfta bulunuyor. Parti, Avrupa Adalet Divanı savcısı Tamara Ćapeta'nın C-438/24 sayılı davada Estonya depozito sisteminin orantısız olduğuna ve alternatifler sunmadığına dair görüşünü hatırlatıyor. AGİT'in de Estonya'yı bu konuda defalarca uyardığını ve adaylık şartlarının hafifletilmesini önerdiğini vurguluyor.

Parti liderinden sert eleştiri

Meesak, yaptığı açıklamada "Mevcut sistem adayların ciddiyetini değil, banka hesabının büyüklüğünü kontrol ediyor" dedi. Depozito bedellerinin parlamento partileri tarafından devlet bütçesinden alınan destekle ödendiğini belirten Meesak, "Seçim hakkı bu ülkede lüks bir meta olmamalı" ifadelerini kullandı.

Vabaerakond, daha önce de 2014 yılında partilere verilen devlet desteğinin yarıya indirilmesi için imza toplamış ve bu öneriyi Riigikogu'ya sunmuştu, ancak öneri reddedilmişti. Parti, 2015-2019 yılları arasında parlamentoda temsil edilirken de seçim yasalarının değiştirilmesi ve siyasi sistemin açılması için yasa teklifi vermişti.

Depozito sistemi nasıl işliyor?

Estonya'da Riigikogu seçimlerinde her aday için iki asgari ücret tutarında depozito ödenmesi gerekiyor. 2024 yılında asgari ücret aylık 946 avro. Aday, seçilirse ya da seçim bölgesinde geçerli oyların en az yarısını alırsa depozitosunu geri alabiliyor. Partilerin ise ülke genelinde geçerli oyların en az yüzde beşini alması gerekiyor. Depozitolar, iade edilmeyen tutarlar devlet gelirine aktarılıyor.

Vabaerakond, depozito sisteminin kaldırılması ya da Avrupa'da yaygın olan adaylık için imza toplama yönteminin getirilmesini öneriyor. Meesak, 2027 seçimleri öncesinde bu sistemin "hukuken ve ahlaken iflas ettiğini" ve acilen değiştirilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.