Estonya'da mühimmat skandalı sonrası 'aptallar' tartışması

Estonya'nın kamu yayıncısı Vikerraadio'da yayınlanan günlük yorum programında konuşan Maarja Vaino, Savunma Bakanlığı'nda ortaya çıkan mühimmat alım skandalını ve beraberindeki diğer olayları değerlendirdi. Vaino, yaşananları Estonya edebiyatının ünlü "Kilplased" (aptallar) karakterlerine benzeterek ülkenin yönetim anlayışını eleştirdi.

Vaino'nun değerlendirmesi, ülke kamuoyunda geniş yankı bulan Savunma Bakanlığı'ndaki mühimmat ihaleleri etrafındaki tartışmaların ardından geldi. Yorumcu, Estonya'nın uluslararası itibarının bu olaylarla zedelendiğini belirtti.

Kreutzwald'ın Kilplased eseri ve güncel yansımaları

Vaino yorumunda, Friedrich Reinhold Kreutzwald'ın 1857 yılında yayımladığı "Kilplaste imevärklikud, väga kentsakad, maailmas kuulmata ja tänini veel üleskirjutamata jutud ja teod" adlı eserine atıfta bulundu. Bu eserdeki karakterlerin, önce eyleme geçip sonra düşünen ve bu yüzden işleri boşa giden aptal insanları simgelediğini hatırlattı.

Yorumcu, eserde geçen bir bölümü hatırlatarak, "fare-köpek" adı altında satılan sıradan bir kedinin yüksek paraya satın alınmasını ve sonrasında yaşanan sorunları örnek gösterdi.

Kreutzwald'ın eserinin büyük ölçüde halkı aydınlatma fikrinden yola çıktığını belirten Vaino, yazarın Alman hikâyelerini Estonya'daki "kadaka-sakslus" (fundalık Almanlığı) olarak bilinen dar görüşlülüğü ve kibirli budalalığı hicvetmek amacıyla uyarladığını ifade etti.

Brüksel etkisi ve bağımsız düşünce eksikliği

Vaino, bugün Estonya'nın karşı karşıya olduğu sorunların arkasında da aynı zihniyetin yattığını savundu. Yorumcuya göre, ülkenin modern "malikânesi" artık Estonya'da değil, Brüksel'de bulunuyor. Sorunun artık görgü kurallarını öğrenmek veya hoş sohbet edebilmek olmadığını belirten Vaino, asıl meselenin hedef belirleme ve bağımsız düşünme olduğunu vurguladı.

Uzun süredir Estonya'nın kendi "Nokia"sına, kendi hedefine ve uzun vadeli planına sahip olmadığının konuşulduğunu hatırlatan yorumcu, çözüm önerilerinin yüzeysel kaldığını ve somut sonuç doğurmadığını ileri sürdü. Bunun nedenini ise Estonya hükümetlerinin uzun süredir Brüksel'den gelen öneri, emir ve yönlendirmelere göre hareket etmesine bağladı.

Vaino'ya göre bu durum, ülkede yalnızca tepki verilmesine olanak tanıyor; bağımsız büyük planlar yapılamıyor. Uzun vadeli ve düşünülmüş stratejilerin bağımsız siyaset yürütmek anlamına geldiğini belirten yorumcu, mevcut sistemde planın "yukarıdan" verildiğini ve tüm enerjinin bunu uygulamaya yönlendirildiğini söyledi. Bunu "proje bazlı siyaset" olarak nitelendiren Vaino, bu şekilde ülkenin kendi büyük resmine veya planına sahip olamayacağını savundu.

Mühimmat skandalının bu bağlamda önemli olduğunu belirten yorumcu, bu olayda dışarıdan bir emir gelmediğini, ancak bağımsız hareket edilmesi gerektiğinde zorluk yaşandığını gözler önüne serdiğini ifade etti. Vaino'ya göre bunun nedeni, bağımsız düşünme ve hareket etme alışkanlığının olmaması.

Yorumcu, siyasetçiler ve kurumlar bağımsız bir devletin siyasetinden kaynaklanan düşünme ve hedef belirleme becerisini kaybettiğinde, direktifler ve planlar önceden verilmediğinde nasıl davranılacağının bilinmediğini söyledi. Vaino, bunun sonucunda mühimmat skandalı gibi olayların yaşandığını belirtti.

Estonya'nın bu durumdan hem maddi hem de itibar kaybıyla zarar gördüğünü vurgulayan Vaino, ülkenin bağımsız bir değer olarak kendini koruyamadığını, aksine dışarıdan gelen talimatlara parça parça teslim olduğunu ve giderek bir "emir kulu" hâline geldiğini savundu.

Mevcut siyasetin sürmesi hâlinde Estonya'nın gelecekte de kendi uzun vadeli hedeflerine ve bir devlet olarak ciddiye alınırlığına sahip olamayacağını belirten yorumcu, mühimmat skandalı nedeniyle ülkenin dünyada "kilplaste" (aptallar) itibarı kazandığını söyledi.

Vaino, yorumunu "Eskiden olduğu gibi emir kulu olarak rahatça kenarda durmanın artık acı veren sonuçlar doğurduğunu" belirterek tamamladı. Yorumcu, Estonya'nın kendi çıkarları doğrultusunda uzun vadeli planlar yapmayı öğrenmesi ve yeni direktifleri en hızlı şekilde uygulamak için sırt sıvazlanmasını beklemekten vazgeçmesi gerektiğini ifade etti.