Estonya'da kamuoyu tartışması: sürekli şikâyet edenler kimler?

Estonya kamu yayıncısı ERR'nin Vikerraadio kanalında yayımlanan günlük yorumunda yazar Raul Rebane, toplumda sürekli karamsarlık ve öfke yayan kişilik tipini mercek altına aldı. Rebane, "tujurikkuja" (moral bozan) olarak adlandırdığı bu kişilerin, her şeyin kötüye gittiğini sürekli dile getirdiğini belirtti. Yazara göre toplumu zehirlemek kolay bir iş değil; ciddi zaman ve enerji gerektiriyor.

Rebane, konuyu kişisel bir gözlemle açtı. Yaklaşık 10-12 yıl önce çocukluk arkadaşının ani biçimde değiştiğini, onunla artık sohbet edilemediğini anlattı. Arkadaşı her şeyi olumsuz görüyor; hükümeti aptal, politikacıları karışık, sporcuları zayıf, şarkıcıları detone, cumhurbaşkanının eşinin elbisesini çirkin ve yolları delik deşik buluyordu. Bu öfkesini sosyal medyada paylaşmaya başlamış, zamanla Facebook hesabında yüzlerce şikâyet birikmişti.

Sürekli şikâyet edenler kimler?

Rebane, elinde bir araştırma olmasa da içerikten yola çıkarak en aktif şikâyetçi grupları sıraladı. Ortak özellik, sorunların her zaman "başkası" yüzünden çıktığına inanmaları. Rebane'ye göre bu kişiler genellikle yaşlı erkekler; kadınlar arasında bu eğilim belirgin biçimde daha az.

• Eskiden daha iyi durumda olanlar: Özellikle Sovyet döneminde maaşı ya da statüsü daha yüksek olanlar, yeni dönemi büyük sıkıntı olarak görüyor. Bu grubun sayısı ve etkinliği 1990'ların sonu ile 2000'lerin başında çok yüksekti, şimdi azalıyor.
• Yeni rekabete dayanamayanlar: Bir zamanlar tanınmış ve başarılı olsalar da yeni Estonya'nın rekabet koşullarında geride kalanlar. Siyasetten kültüre, ETV ve radyoya kadar her alanda bulunuyorlar.
• Şu an iktidarda olmayan politikacılar: İktidara gelene kadar herkese ve her şeye kızgınlar. İktidara gelince her şey iyi oluyor, görevden alınınca yeni bir öfke döngüsü başlıyor. Seçim öncesi öfke desibelleri belirgin biçimde artıyor; şu an tam da o dönem.
• Sosyal medya ve bazı medya etkileyicileri: Moral bozmayı markalaştıranlar. Zamanla "kötülük sarmalı" oluşuyor; doz artmazsa ilgi görmüyorlar, bu da onları daha da öfkelendiriyor.
• Moral bozma modası: Özellikle medyada şikâyet etmek profesyonelliğin işareti sayılıyor. Bunu yapmayan yumuşak görülebiliyor; birçok kişi bu tuzağa düştü.

Küçük bir grup, büyük yankı

Rebane, bunun ulusal bir özellik olmadığını, her ülkede benzer gruplar bulunduğunu vurguladı; farklar tarih ve gelişme aşamasından kaynaklanıyor. Başka yerlerde öfkeli tüketiciler ya da spor taraftarları gibi farklı gruplar var. Aslında bu büyük şikâyetçilerin sayısı sanıldığı kadar fazla değil.

Yazar, bir tanıdığının kısa sürede 3.000'e yakın öfkeli yorum yazdığını, takma adla yazdığı için bilinmeyeceğini sandığını anlattı. Ancak üslup ve yazım onu ele verdi. Bu durum, nüfusun çok küçük bir bölümünün medyada orantısız biçimde büyük yer kaplamasına yol açıyor.

Rebane'ye göre öfke modası yüzünden Estonya ve yaşamı hakkında iyi düşünenler ağızlarını açamıyor; kör ve aptal sayılıyorlar. Bir deney yaptığını anlatan Rebane, vergi artışı, beceriksiz hükümet, yüksek fiyatlar, Rusya'nın tutumu, düşük emekli maaşları gibi 11 maddelik olumsuz bir metni okurlara "Bu doğru mu?" diye sordu. Herkes hemfikirdi. Ancak metin Eylül 2008'de Eesti Ekspress'te yayımlanmıştı. O zaman öfkeli olan şimdi de öfkeli, 10 yıl sonra da öfkeli olacak. Sorun koşullarda değil, karakterde ve zamanın modasında.

Rebane, çözümün anahtarının insanın kendi elinde olduğunu belirtti: Moral bozma tüketicisi olmamak yeterli. Bırakın gürültü yapsınlar. Neyse ki çoğu kişi bu yolu seçmiş durumda; yorum bölümlerini okumuyor, hele yazmıyor. Böylece en azından kendi sinirleri sağlam kalıyor.