Estonya'da hakimler maaş artışı planına itiraz etti

Estonya'da hükümetin yüksek kamu görevlilerinin maaş artışındaki yavaşlatmayı 2031 yılına kadar uzatma planı, hakimlerin değerlendirmesine göre haklarını ihlal ediyor ve anayasaya aykırı. ERR Uudised'in haberine göre, Estonya Hakimler Birliği (Eesti Kohtunike Ühing) bu konuda harekete geçti.

Yüksek kamu görevlilerinin maaşları endeksli bir sisteme bağlı. Ancak 2023 yılında kabul edilen yasa değişikliğiyle maaş artışları geçici olarak yarıya indirildi ve dört yılda 20 milyon euro tasarruf hedeflendi. Yasa değişikliğinin getirdiği düzene göre, 2028 yılında eski duruma dönülmesi gerekiyordu.

Pazartesi günü hükümet, gelecek yılın devlet bütçesi ile 2027-2030 devlet bütçesi stratejisi taslağını tanıttı. Eğitim Bakanı Kristina Kallas basın toplantısında, hükümetin yüksek kamu görevlilerinin maaş endeksindeki kesintiyi sürdürmeye karar verdiğini söyledi. Kallas, kesintinin daha önce 2027'ye kadar geçerli olduğunu, şimdi 2031'e kadar uzatıldığını belirtti. Buna göre yüksek kamu görevlilerinin maaş artışı yarı yarıya azalmış olacak. Kallas ayrıca Riigikogu'nun (Estonya parlamentosu) bu kesintiden etkilenmediğini, parlamentonun kendi maaş düzenlemesini bağımsız olarak kararlaştırdığını ekledi.

Birliğin itirazı ve hukuki gerekçeler

Estonya Hakimler Birliği aynı gün Maliye Bakanı Jürgen Ligi'ye bir başvuru göndererek, hakimlerin ve birliğin planlanan değişiklikten haberdar edilmediğini bildirdi.

Birliğin başkanı Anu Uritam, hakim maaşlarının yüksek kamu görevlileri maaş yasasıyla düzenlendiğini hatırlattı. Bu yasa, endekslemenin 1 Nisan 2024 ile 31 Mart 2028 arasında geçici olarak kısmen durdurulmasını öngörüyor. Uritam'a göre yasa uyarınca 1 Nisan 2028'den itibaren hakim maaşlarının olağan endekslemesinin yeniden başlaması gerekiyor. Bu nedenle bütçe stratejisinin yürürlükteki yasayla uyumlu hale getirilmesini istedi.

Uritam, hakimlerin endekslemenin geçici olarak durdurulmasını daha önce mahkemeye taşıdığını belirtti. Başvuruda bulunan hakimlerin değerlendirmesine göre, geçici durdurma dahi meşru beklenti, hukuki güvenlik, kuvvetler ayrılığı ve eşit muamele ilkeleriyle çelişiyor.

Uritam, "Hakimin bağımsızlığının, tarafsızlığının ve uzmanlığının güvence altına alınması için devletten yeterli maaş veya başka bir tazminat talep etme hakkı vardır" dedi. Hakim maaşının düşürülebilmesinin koşullarının gerek Estonya Yüksek Mahkemesi gerekse Avrupa Adalet Divanı içtihatlarından kaynaklandığını vurguladı.

Uritam'a göre başvuruları karara bağlayan mahkemeler şimdiye kadar, indirilmiş endeksin anayasaya uygunluğu için önemli bir ön koşul olarak bunun geçici bir tedbir olmasını şart koştu. Ancak yürürlükteki yasada öngörülenden daha uzun süreli bir maaş dondurulması hakimlerin öznel haklarını ihlal ediyor.

Uritam, "Hakimlerin genel endekslemenin 1 Nisan 2028'den itibaren yeniden başlayacağına dair meşru beklentisi var. Dolayısıyla geçici endekslemenin uzatılması anayasaya aykırı bir tedbirdir" ifadesini kullandı.

Uritam ayrıca yargı içinde son yıllarda boşalan kadroların doldurulmasının giderek zorlaştığını, görevdeki hakimlerin de istifa etmeye başladığını kaydetti. Birliğin başkanına göre maaşların sürekli dondurulması, son aşamada devletin ihtiyaç duyduğu yargılama hizmetinin makul süre içinde objektif olarak artık garanti edilememesi sonucunu doğuruyor.

Hakimler, yüksek kamu görevlilerinin maaşına kesinti kararının alındığı 2023 yılında da memnuniyetsizliklerini dile getirmişti. Yasa değişikliğinin etkisiyle bölge ve idare mahkemesi hakimlerinin maaş artışı 2024 yılında 300 euroyla, 2025 yılında ise birkaç yüz euroyla sınırlı kalmıştı. Uritam o dönemde değişikliği "aşırı" olarak nitelendirmiş ve hakimler için çok geniş faaliyet kısıtlamalarının geçerli olduğunu hatırlatmıştı.

Hükümet o sıralarda yüksek kamu görevlilerinin maaşlarının dört yıl boyunca tamamen dondurulmasını da değerlendirmiş, ancak bu fikirden hızla vazgeçilmişti. Yüksek kamu görevlileri arasında hakimlerin yanı sıra bakanlar, müsteşarlar ve Riigikogu üyeleri de yer alıyor. Maaş endeksinin değerinin yüzde 20'sini tüketici fiyat endeksindeki yıllık artış, yüzde 80'ini ise sosyal verginin emeklilik sigortası kısmındaki yıllık tahsilat artışı oluşturuyor.