Estonya'da göçmenlik söylemi ve kamuoyu endişesi tartışılıyor

Estonya'da düzensiz göçle ilgili gerçek operasyonel ve güvenlik sorunları bulunuyor. Ancak uzmanlar, sık sık dile getirilen 'kriz' ve 'hibrit saldırı' uyarılarının kamuoyundaki korkuyu rakamların haklı gösterebileceğinin ötesine taşıyabileceği uyarısında bulunuyor. Keidi Jaakson'un ERR News'de kaleme aldığı değerlendirme, göçmenlik tartışmasının diline ve kamuoyu algısına odaklanıyor.

Ekim ortasında Politsei- ja Piirivalveamet (PPA – Estonya Polis ve Sınır Muhafaza Kurulu) Kuzey Valiliği'nin sınır ve göç denetimi dairesi başkanı Rainis Sinikas, ERR'ye yaptığı açıklamada durumun 'zor' olduğunu ve 'kriz durumuna dönüşebileceğini' söyledi. Sinikas, idari mahkemeler ile yerel yönetimlerin aşırı yüklendiğini ve iş birliği ağının büyük baskı altında olduğunu belirtti.

Birkaç gün önce PPA Genel Müdürü Egert Belitšev, kış öncesinde Belarus'tan ayrılmaya çalışan insanlar nedeniyle göç baskısının keskin biçimde artabileiği uyarısında bulundu. Belitšev, her bir kişi için 10 bin avroya kadar ödeme yapılan organize güzergâhlardan söz etti. İçişleri Bakanı Igor Taro ise durumu 'Rusya'nın genel saldırganlık taktiklerinin bir parçası' olarak nitelendirdi ve Estonya'nın transit koridor olarak kullanılamayacağı mesajının net biçimde verilmesi gerektiğini söyledi.

Bu yılın başından bu yana PPA, ülke içinde ve sınırlarda 48 ülkeden 542 kişiyi gözaltına aldı; bunlardan 120'si Letonya'ya geri gönderildi.

Rakamların arkasındaki gerçek yük

Bu rakamların arkasında gerçek operasyonel ve güvenlik sorunları var. Belitšev'e göre Rusya ve Belarus, suç ağlarının düzenlediği güzergâhlara kolaylık sağlıyor; insanlar AB'ye ulaşmak için binlerce avro ödüyor. Belgeleri olmadan gelen kişilerin işlemden geçirilmesi, kimliklerinin ve güzergâhlarının tespit edilmesi ve düzensiz geçişleri kolaylaştıran sorumluların peşine düşülmesi zahmetli bir iş.

ERR'nin haberlerine göre Polonya ve Litvanya'da sıkılaştırılan sınır kontrolleri bu akışların bir bölümünü Estonya'ya yönlendirdi. Yerel hizmetler üzerindeki baskı da belgelenmiş durumda: Ana gözaltı merkezinin bulunduğu Rae Belediyesi devlete karşı yasal yola başvurmayı değerlendirirken, Sosyal Sigorta Kurulu artışa hazırlıksız yakalandığını kabul etti.

Ancak kamuoyunun göçmenlik konusundaki endişesi yalnızca sınırı geçen insan sayısıyla açıklanamıyor. Avrupa Üniversitesi Enstitüsü Göç Politikası Merkezi'nden James Dennison ve Andrew Geddes'in 25 yıllık anket verilerine dayanan araştırması, Avrupa'da göçmenliğe yönelik kamuoyu tutumlarının sanıldığından daha istikrarlı ve nüanslı olduğunu, değiştiğinde ise genellikle daha olumluya doğru kaydığını gösteriyor.

Araştırmacılara göre daha kolay değişen şey 'salience', yani göçmenliğin siyasi bir mesele olarak ne kadar dikkat çektiği. Bu, kurumsal iletişim, siyasi söylem ve medya yayınlarıyla şekillenebiliyor. Brüksel'deki Avrupa Politika Çalışmaları Merkezi'nde kitabın tanıtımında konuşan Dennison, göçmenliği önemli bir siyasi mesele sayan kişilerin kısıtlayıcı görüşlere sahip olma olasılığının orantısız biçimde yüksek olduğunu söyledi. Dolayısıyla meselenin görünürlüğünü artırmak, siyasi yelpazenin bir kesimine yarar sağlayabilir.

Kriz dili ile rakamlar arasındaki fark

Estonya kamuoyuna mevcut durumu anlatırken kullanılan dil, olayın ölçeğiyle orantılı olmalı. Tekrarlanan kriz ve hibrit saldırı göndermeleri, durumu rakamların tek başına gösterebileceğinden daha akut ve istisnai gösterebilir. Estonya bu yıl 542 kişiyi gözaltına alırken, doğrudan Belarus'la komşu olan Letonya 21 Temmuz itibarıyla 8 bin 400'ün üzerinde düzensiz geçiş girişimi kaydetti. AB genelinde Frontex, yılın ilk sekiz ayında yaklaşık 74 bin düzensiz sınır geçişi tespit etti; bu, 2025'e göre yüzde 35'lik bir düşüş anlamına geliyor.

Bu rakamlar farklı şeyleri ölçtüğü için doğrudan karşılaştırılamaz; yine de kullanılan dili değerlendirmek için bağlam sunuyor. 19 Ekim'de ERR'de yayımlanan haberde İçişleri Bakanı Taro, Estonya'nın göçmenleri işleme kapasitesini henüz tüketmediğini, ancak mevcut kaynaklar yetersiz hale geldiğinde durumun kriz olarak tanımlanabileceğini söyledi. Ülke genelinde yüzlerce gözaltı yeri hâlâ boş. Bakanın kendi ölçütüne göre durum kriz noktasına ulaşmış değil; bu da sürekli 'potansiyel kriz' dilini açıklamayı zorlaştırıyor.

Yazıda ayrıca göçmenlik tartışmasının kimlerin şüpheli görüldüğü sorusunu da gündeme getirdiği belirtiliyor. 11 Ekim'de Nõmme'de düzenlenen bir operasyon, bölgeye yabancı görünen iki koyu tenli erkeğin ihbar edilmesiyle başladı. PPA temsilcisi Indrek Aru, bir vakada ihbar edilen kişinin 'gerekli tüm belgelere sahip, tamamen yasalara uygun ve hatta Estonca konuşan' biri olduğunu kabul etmişti.

2024'te cinsiyet eşitliği ve eşit muamele komiserinin ırksal ayrımcılık raporu, Estonya'da beyaz olmayan kişilerin sözlü taciz ve fiziksel tehditler de dahil olmak üzere ırkçılık deneyimlerini belgeledi; bunların çoğu bildirilmedi. Yazı, yetkililerin belirli bir davranışa dayanan meşru ihbarları kişilerin görünüşüne dayanan şüpheden nasıl ayırdığı sorusunun kamuoyunda daha fazla tartışılmayı hak ettiği sonucuna varıyor.