Estonya'da enerji krizi: Sosyal demokratlardan vergi indirimi çağrısı

Estonya'da enerji fiyatlarındaki keskin artış, hükümete yönelik yeni talepleri beraberinde getirdi. Sosyal Demokrat Parti adına açıklama yapan Jaak Aab, devletin enerji fiyat artışının tamamını üstlenemeyeceğini ancak aileleri ve şirketleri bu yükle baş başa bırakamayacağını belirtti. Aab, ERR Uudised'de yayımlanan yazısında hükümete somut vergi indirimi önerileri sundu.

Estonya İstatistik Kurumu verilerine göre eylül ayında enflasyon yeniden yükselişe geçti. Yıllık bazda ulaşım maliyetleri yüzde 7,4, konut maliyetleri yüzde 14,9 arttı. Benzin fiyatı yüzde 33,8, dizel yüzde 58, boru hattı gazı ise yüzde 44,5 oranında zamlandı. Yalnızca ağustos ayına kıyasla boru hattı gazındaki artış yüzde 22,2 oldu.

Gaz fiyatı bir yılda yaklaşık üç kat arttı

Bir yıl önce Avrupa borsasında gazın megavatt-saati 32 euroyken bu rakam şimdi 88 euroya çıktı. Aab, bunun arkasında ABD ile İran arasındaki gerilimin enerji piyasalarına etkisinin bulunduğunu yazdı. Estonya hükümetinin bu gerilimi çözemeyeceğini ancak fiyat artışının sonuçlarını hafifletebileceğini belirtti. Enerji uzmanı Marko Allikson'un "Esimeses stuudios" programındaki değerlendirmesine göre mevcut gaz fiyatıyla gazdan üretilen elektriğin megavatt-saati 200 euroya denk geliyor. Kış ne kadar soğuk geçerse enerji talebi ve gaz fiyatı üzerindeki baskı da o kadar artıyor.

Gaz zamları merkezi ısıtmayı da vuruyor. Gazın ana yakıt olduğu veya kışın zirve yükünü karşıladığı bölgeler bu durumdan özellikle olumsuz etkileniyor. Etki odun yakıtına da uzanıyor; gaz alternatifi arayışı hem Estonya'da hem de Avrupa'nın diğer ülkelerinde yonga odunu ve pelet talebini artırıyor. Dizel fiyatındaki artış ise taşımacılık, toplu ulaşım ve tarım maliyetlerini yükseltiyor. Marketten alınan gıda ürünleri çoğunlukla dizel kamyonlarla taşındığı için enerji krizi, gaz veya dizel kullanmayan ailelere kadar ulaşıyor.

Üç somut öneri masada

Sosyal Demokratların Riigikogu'ya (Estonya parlamentosu) sunduğu ilk öneri, konut tüketicileri ve şirketlerin üç kış ayı boyunca şebeke ücretinden muaf tutulmasını içeriyor. Bu ücret ortalama bir elektrik faturasının yaklaşık dörtte birini oluşturuyor. Parti ayrıca yenilenebilir enerji ücretinin bundan sonra CO₂ karbon ticareti gelirlerinden karşılanmasını istiyor.

İkinci öneri dizel ÖTV'sinin Avrupa Birliği'nin izin verdiği asgari düzeye indirilmesi. Bin litre başına 428 eurodan 330 euroya çekilecek ÖTV, litre başına 9,8 sentlik indirim anlamına geliyor. İndirimin Kasım 2026 başından Nisan 2027 sonuna kadar altı ay geçerli olması öngörülüyor. Aab, benzin yerine dizelin seçilmesini dizel fiyatındaki artışın daha yüksek olmasına ve dizelin taşımacılıkta en çok kullanılan yakıt olmasına bağladı. Parti, altı aylık indirimin maliyetini dolaylı etkilerle birlikte yaklaşık 60 milyon euro olarak hesaplıyor.

Üçüncü öneri, merkezi ısıtmada katma değer vergisinin yüzde 24'ten yüzde 9'a indirilmesi. Aab, eylül ayında sundukları ilk tasarının yıllık maliyetinin 55 milyon euro olarak hesaplandığını, ardından eleştirileri dikkate alarak haziran ayında yalnızca konut ısıtmasını kapsayan yeni bir tasarı hazırladıklarını yazdı. Benzer bir istisna Estonya'da Temmuz 2007'ye kadar uygulanmıştı.

Aab, hükümetin bu kış için konutları yenilemesinin, kazan dairelerini dönüştürmesinin ve yeni rüzgar ile batarya parkları kurmasının mümkün olmadığını belirterek, kısa vadeli önlemlerin önemine dikkat çekti. Yazı, hükümete yönelik "top artık hükümetin elinde" değerlendirmesiyle sona eriyor.