Estonya'da düşen yaşlılara gönüllü 'ev kurtarma' modeli önerisi

Estonya İçişleri Bakanlığı, düşen yaşlılara verilen desteği tamamen kaldırma yönündeki ilk planından vazgeçti. Ancak devletin bu sorunla nasıl ilerleyeceğine dair uzun vadeli bir çözümü hâlâ yok. Uzman Raul Ennus'un ERR Uudised'de yayımlanan değerlendirmesine göre, her yerel yönetimde 24 saat kesintisiz yardım hizmeti kurmak hem çok pahalı hem de belediyelerin mesai dışı saatlerde yaşlılara yardım edecek kapasitesi bulunmuyor.

Farklı ülkelerde evde düşen yaşlıya yardım için değişik çözümler uygulanıyor. Ennus, bu çözümlerin ortak noktasını şöyle sıralıyor: devlet tarafından düzenlenmiş bir sistem, taraflar arasında net bir anlaşma ve yaşlıya yardımı öncelikle polis ya da acil servis yerine ilgili hizmet sağlayıcının sunması.

Dağınık yerleşim ve maliyet engeli

Estonya'da özel sektörden bu hizmeti satın almanın önündeki en büyük engel, ülkenin seyrek nüfuslu yerleşimi ve belediyelerin küçüklüğü. Sosyal İşler Bakanlığı'nın yaptığı analize göre, her ilçede ya da küçük belediyede 24 saat çalışan ev içi güvenlik alarmı hizmeti kurmak, düşme sayıları da hesaba katıldığında makul olmayacak kadar pahalı.

Aynı analiz önemli bir başka soruna daha işaret ediyor: düşme bilgisi, özellikle tekrarlanan düşmelere ilişkin veriler, Acil Çağrı Merkezi'nden yerel yönetime ulaşmıyor. Acil Çağrı Merkezi verilerine göre kaydedilen vakaların yaklaşık yüzde 40'ı tekrarlanıyor. Ennus, burada önlemenin kritik olduğunu vurguluyor; düşme bilgisi belediyeye ulaşırsa, belediyenin sosyal biriminin kişiyle iletişime geçerek sonraki düşmeleri önleyebileceğini belirtiyor.

Bakanlık analizi, belediyeye yalnızca tekrarlanan düşmelerin bilgisinin gönderilmesini öneriyor. Ennus ise yalnızca tekrarlanan vakalarla sınırlı kalınması için bir neden görmediğini söylüyor. Ona göre yaşlının yeniden düşme olasılığı oldukça yüksek ve önleme amaçlı bilgi herkesle paylaşılmalı. Bu yaklaşım gerekli bilişim geliştirmesini daha pahalı hale getirmez, hatta belki daha da ucuzlatır.

Araştırmalar, yaşlılarda düşmelerin genel fiziksel kapasite azalması (kas gücü ve denge kaybı), kronik hastalıklar ve ev ortamıyla bağlantılı olduğunu gösteriyor. Ev içinde gevşek ya da kırışık halılar, kaygan zeminler, yetersiz aydınlatma, yerdeki kablolar, evcil hayvan oyuncakları veya alçak mobilyalar, banyo ve merdivenlerde tutunma barının bulunmaması, uygun olmayan ayakkabılar ya da takılıp düşmeye yol açabilecek uzun giysiler risk faktörleri arasında sayılıyor. Merdiven boşluğu ve avlu da ek risk alanları oluşturuyor.

Gönüllü 'ev kurtarma' önerisi

Ennus'a göre ilk adım, düşme bilgisinin Acil Çağrı Merkezi'nden belediyelere aktarılacağı basit bir sistemin kurulması olmalı. Bu, düşme sayısını azaltmaya yardımcı olur; sorunun yalnızca bir bölümünü çözse de büyük önem taşır.

Peki düşen yaşlıya yardım nasıl sağlanmalı? Ennus, bu işi polisin ya da kurtarma ekiplerinin yapmaması gerektiği konusunda temelde haklı olduğunu belirtiyor. Çözüm, topluluk temelli gönüllü bir yapıyla birleştirilmiş bir yardım modeli olabilir.

Estonya'da gönüllü kurtarma sistemi iyi işliyor. Devlet, görevin ne olduğunu, gönüllü kurtarıcı olmak için ne yapılması gerektiğini ve sistemin devlet yapılarıyla nasıl birlikte çalıştığını net bir hukuki çerçeve ve yapıyla belirlemiş durumda.

Ennus, benzer biçimde gönüllü bir ev içi güvenlik alarmı hizmetinin, yani "ev kurtarma" sisteminin de organize edilebileceğini söylüyor. Devlet, kişinin hangi koşullarda ev kurtarma hizmeti sunucusu olacağını, yani hangi eğitimi tamamlaması gerektiğini ve yardım taleplerinin kendilerine nasıl ulaşacağını düzenler.

Ev kurtarmaya doğrudan başvuru imkânı olabilir; örneğin hızlıca yardıma gidemeyen yakınlar bunu yapabilir ya da başvuru Acil Çağrı Merkezi üzerinden gelebilir. Otomatik ev izleme çözümlerinin yardım talebi bilgisini Acil Çağrı Merkezi'ne veya doğrudan ev kurtarmaya nasıl ve hangi koşullarda iletebileceği de düzenlenmelidir.

Ennus, ev kurtarma müdahalesinde acil servis ücreti ya da doktor muayene ücretine benzer küçük bir katılım payı olabileceğini de ekliyor. Böyle bir çözüm finansman gerektirse de, küçük katılım payıyla çalışan gönüllü topluluk temelli ev kurtarma, ülke çapında ayrı bir ek yapı kurmaktan kat kat daha az maliyetli olur. Ev kurtarma için ayrı araç alınması gerekmez; gönüllü, çağrıya kendi aracıyla gidebilir.

Bu model, polisin asıl görevine odaklanmasını sağlar; istekli gönüllü kurtarıcılar ev kurtarma kısmını da üstlenebilir ve bu da gönüllü kurtarma sistemini güçlendirir. Ennus'a göre gönüllü kurtarıcı zaten vardiya düzenine göre nöbette olduğundan, ev kurtarma ek bir faaliyet ve küçük bir ek gelir olur.

Her belediyede ev kurtarma hemen kurulamayabilir; buralarda devletin polis desteğiyle hizmet sunmaya devam etmesi gerekir. Ennus, bunun sorun olmaması gerektiğini belirtiyor; çünkü şu anda da Acil Çağrı Merkezi müdahale için en yakın ve en uygun kaynağın hangisi olduğuna karar veriyor.

Ennus, konforun bir bedeli olduğunu söylüyor: Eğer çok pahalı bir hizmeti yüksek vergilerle karşılamak istemiyorsak, düşmeleri önlemenin ve toplulukları çözüme katmanın akıllı yollarını bulmamız gerekir. Bu yaklaşımın daha geniş faydası da olur; insanların çaresizliği azalır, topluluk dayanışması güçlenir ve bölgeler kriz durumlarıyla daha iyi baş edebilir.