Estonya'da cumhurbaşkanlığı reformu önerisi gündemde

Estonya'da hukukçu ve Anayasa uzmanı Jüri Raidla, vatandaşların devlete yabancılaşmasını ve güven krizini azaltmak için cumhurbaşkanlığı kurumunun ve seçim sisteminin yenilenmesi gerektiğini savundu. Raidla, bu değişikliklerin Anayasa'da yapılacak düzenlemelerle mümkün olabileceğini belirtti.

Raidla, ERR'in haberinde yer alan analizinde, 1992'de referandumla kabul edilen Anayasa'nın 30 yılı aşkın süredir başarıyla uygulandığını ancak günümüzdeki siyasi ve toplumsal koşulların farklılaştığını ifade etti. Özellikle hükümetin ve bürokrasinin güçlendiğini, parlamentonun (Riigikogu) arka planda kaldığını ve vatandaşların karar alma süreçlerinden uzaklaştığını öne sürdü.

Seçim sistemine yönelik eleştiriler

Raidla, mevcut cumhurbaşkanı seçim sürecinin vatandaşların gözünde itibar kaybettiğini, seçimlerin parti içi pazarlıklara indirgendiğini ve bu durumun kuruma olan güveni zedelediğini belirtti. Ayrıca, cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçilmesi fikrine sıcak bakmadığını, ancak seçim sürecinin daha şeffaf ve katılımcı hale getirilmesi gerektiğini kaydetti.

Üç somut öneri

Raidla, reform paketi olarak şu üç öneriyi gündeme getirdi:

• Tek ve yedi yıllık görev süresi: Cumhurbaşkanının yalnızca bir kez, yedi yıl görev yapabilmesi öneriliyor. Bu, cumhurbaşkanının bağımsızlığını artıracak ve yeniden seçilme kaygısı olmadan hareket etmesini sağlayacak.
• 25 bin vatandaşın aday gösterme yetkisi: Cumhurbaşkanı adaylarının belirlenmesinde 25 bin seçmenin imzasının yeterli olması isteniyor. Bu, halkın siyasi sürece daha fazla dahil olmasını sağlayacak.
• Seçimlerin yalnızca seçiciler kurulunda yapılması: Cumhurbaşkanının, parlamento üyeleri ve yerel yönetim temsilcilerinden oluşan bir kurul tarafından seçilmesi öngörülüyor. Bu sistem, cumhurbaşkanına daha geniş bir meşruiyet kazandıracak.

Raidla, bu önerilerin 2018'de Devlet Reformu Vakfı'nın (Riigireformi Sihtasutus) yayımladığı reform konseptine dayandığını belirtti. Eski Cumhurbaşkanı Kersti Kaljulaid ve mevcut Cumhurbaşkanı Alar Karis'in tek dönemlik yedi yıllık görev süresini desteklediğini de hatırlattı.

Raidla ayrıca, cumhurbaşkanının Anayasa'nın koruyucusu rolünü güçlendirmesi ve halkı birleştirmesi gerektiğini, bu nedenle adayların Anayasa bilgisinin kamuoyu önünde test edilmesi gerektiğini sözlerine ekledi. Analiz, Estonya'daki siyasi krizlere ve toplumsal güvensizliğe çözüm olarak Anayasa'nın güncellenmesini öneriyor.