Estonya'da 16 yaşına oy hakkı veren yasa kabul edildi

Estonya parlamentosu Riigikogu, 14 Ekim'de tarihi bir karara imza attı. 2029 Avrupa Parlamentosu seçimlerinden itibaren 16 yaşındaki gençler oy kullanabilecek, 18 yaşındakiler ise aday olabilecek. Yasa 59 lehte, 28 aleyhte oyla kabul edildi. Değişikliği farklı gruplardan ve grup dışı milletvekillerinden destekleyenler oldu. Estonya gençlik örgütlerinin yaklaşık yirmi yıldır beklediği bu adım sevinçle karşılandı; ancak tartışmaların bir kısmı buruk bir tat bıraktı.

Tartışmalarda dikkat çeken nokta, bazı milletvekillerinin gençlerin haklarının genişletilmesine hangi gerekçelerle karşı çıktığı oldu.

Muhalefetten farklı gerekçeler

Merkez Parti temsilcisi Lauri Laats, gençlerin iş imkanlarını iyileştirmek için sosyal verginin düşürülmesini ve 16 yaşında araç kullanma imkanı tanınmasını önerdi. Isamaa lideri Urmas Reinsalu, iş, eğitim ve ailelere güvence verilmesinin önemini vurguladı; ancak seçim yaşının düşürülmesini "ikame ürün" olarak nitelendirdi ve karşıtlığını hükümet ile yasa teklifini hazırlayanların sözde ikiyüzlülüğüne "karşılık sinyali" olarak açıkladı. EKRE temsilcisi Evelin Poolamets ise gençlerin önce eğitim alması ve büyümesi gerektiğini savundu.

Konuşmalara bakılırsa gençlerin refahı ortak hedef gibi görünüyor; fakat bu gerekçeler gençlerin haklarının genişletilmesine karşı argüman olarak kullanıldı. Gençleri ilgilendiren her öneri ciddi biçimde tartışılmayı hak ediyor; ancak hiçbiri, karar alma hakkı genişletilmediğinde gençlere nasıl yardımcı olunacağını açıklamıyor.

Estonya Gençlik Örgütleri Birliği'nin (ENL) yaklaşık 20 yıldır talep ettiği değişiklik, siyasi bir manevra ya da tek bir hükümetin icadı değil. Bu nedenle değişikliğin siyasi çatışma aracı olarak kullanılmaması gerekiyor.

Seçim yaşının düşürülmesi, ilgili çıkar gruplarının yanı sıra gelişme öngörü merkezi, Tartu Üniversitesi araştırmacıları, Estonya gelecek araştırmaları enstitüsü ve farklı bakanlıklardan memurların katkı sunduğu uzun soluklu bir çalışma.

"İkame ürün" eleştirisi ve öğrenim tartışması

Elbette seçim yaşının düşürülmesinin anayasaya uygun olup olmadığı ve gençlerin seçim kararlarını almaya hazır olup olmadığı ciddi biçimde tartışılmalı. Bu sorulara hukuki analiz ve araştırmalarla yanıt verilmeli; ancak "ikame ürün" değerlendirmesi ve aynı anda gençlerin hayatını değiştirebilecek önerilerle dikkat dağıtılması, gençlerin, sivil toplumun, kamu görevlilerinin ve katkı sunan diğer kişilerin emeğini küçümsüyor.

EKRE grubu temsilcisi Evelin Poolamets, "Çocuk, Avrupa Parlamentosu seçimlerine hazırlanırken okuma yükümlülüğünü nasıl yerine getirecek?" diye sordu. Bu soru öğrenim ile toplumsal katılımı karşı karşıya koyuyor olsa da dürüst bir soru ve dürüst bir yanıtı hak ediyor.

16 yaşındaki bir genç istemezse oy kullanmak zorunda değil; 18 yaşındaki de aday olmak zorunda değil. Oy verme ve aday olma hakkının genişletilmesi bir fırsat, yükümlülük değil. Nasıl bir yetişkinin oy hakkı karar vermeye ne kadar hazır olduğuna bağlı değilse, gençlerin toplumsal yaşama katılma hakkı da bir başkasının onları ne kadar hazır gördüğüne bağlı olmamalı.

Ruh sağlığı ve okul yükü kuşkusuz gerçek sorunlar; ancak gençlerin kendi hayatlarına dair kararları etkileme imkanı azaldığında bu sorunlar nasıl çözülecek? Bu sorunları gençlerin haklarını sınırlamaya gerekçe yapmak yerine, gençlerin bu hakları kullanmak için hangi desteğe ihtiyaç duyduğunu araştırmak gerekir. Gençlerin sorunlarını çözelim, onları birbirine düşürmeyelim.

Kabul edilen yasa yeni bir başlangıç. Şimdi sorumluluk hepimizde: gençlerin bu hakkı kullanmak için gereken bilgiye ve desteğe sahip olmasını sağlamak. Seçimler arasında da gençleri düşünmek, gençlerle çalışan kişileri dinlemek ve okulların, öğretmenlerin, gençlik çalışmalarının yurttaşlık eğitimini güçlendirmesini sağlamak gerekiyor; öyle ki ilk seçim deneyimi yaşam boyu sürecek bir alışkanlığa dönüşsün. Bu da para, irade ve süreklilik istiyor. Sadece verilen lehte oy yeterli değil.

Gençlerin haklarının genişletilmesi, hükümete karşı tutuma göre değil, somut gerekçelere göre değerlendirilmeli. Hükümetten memnuniyetsizlik, gençlerin haklarının genişletilmesine karşı olmak için gerekçe olamaz. Yasayı destekleyen 59 Riigikogu üyesine ve katkı sunanlara teşekkür ederim.

Seçim hakkının genişletilmesi kararlaştırıldı. Şimdi milletvekillerinin kendi dile getirdiği istihdam, eğitim ve ruh sağlığı sorunlarının çözülmesi için harekete geçmek gerekiyor.