Estonya vatandaşlığında Rus pasaportundan vazgeçme maliyeti 2 bin 376 euroya çıktı

Estonya'da uzun yıllardır yaşayan ancak hâlâ Estonya vatandaşı olmayan kişilerin sayısı tartışılıyor. Estonya'nın kamu yayıncısı ERR'de yayımlanan ve Dmitri Moskovtsev imzalı değerlendirmede, bu kişilerin vatandaşlık sürecinin göründüğü kadar kolay olmadığı belirtiliyor. Dil öğrenmek, sınavları geçmek ve belgeleri teslim etmek şeklinde özetlenen yol, pratikte yıllar süren eğitim, bürokrasi ve beklemeye karşılık geliyor.

Bu durum özellikle Rusya Federasyonu vatandaşı olup Estonya vatandaşlığına geçmek isteyen Estonya daimi sakinleri için belirgin hale geldi. Ağustos ayından itibaren Rusya vatandaşlığından çıkma işlem ücreti keskin biçimde arttı. Daha önce 300 euronun biraz üzerinde olan masraf, artık 2 bin 376 euro olarak ödeniyor.

ERR'nin aktardığı bir örnekte, Estonya vatandaşlığına giden yol yaklaşık üç buçuk yıl sürdü ve en uzun aşamayı Rusya vatandaşlığından çıkma süreci oluşturdu. Konsolosluk sırasında aylarca beklemek gerekti; bu arada bazı belgelerin geçerlilik süresi doldu.

Yüksek harç, uzun kuyruklar ve karmaşık prosedür, Rusya vatandaşlığından çıkmanın neredeyse aşılamaz hale getirildiği izlenimini güçlendiriyor. Değerlendirmede, yalnızca caydırıcı söyleme karşı somut destek ve çözüm yollarının da gösterilmesi gerektiği vurgulanıyor. 2 bin 376 euro birçok kişi için yıllar süren birikim ya da aile bütçesinden kolayca çıkarılamayacak bir tutar. Bu harcı Estonya koymuş değil; ancak başka bir ülkenin prosedürleri, kuyrukları ve resmi harçları üzerinde Estonya'nın etkisi bulunmuyor.

Vatandaşlık isteği istatistiklere de yansıyor

Kamuoyunda zaman zaman, gerçekten isteyen birinin vatandaşlığı çoktan almış olacağı yönünde bir görüş dile getiriliyor. Vatandaşlığın bilinçli bir tercih olduğu ve Estonya'da yaşayan tüm vatandaş olmayanların bu statüyü istemediği doğru. Ancak araştırmalar, tablonun yalnızca istek eksikliğiyle açıklanamayacağını gösteriyor.

Estonya toplumunun 2023 entegrasyon izleme raporuna göre, vatandaşlığı olmayan ankete katılan daimi sakinlerin yüzde 48'i Estonya vatandaşlığı istiyordu. Rusya vatandaşları arasında bu oran yüzde 50, belirsiz vatandaşlık statüsündeki kişiler arasında ise yüzde 60 olarak kaydedildi.

2025'te yayımlanan kapsamlı bir araştırma, belirsiz vatandaşlık statüsündeki kişiler arasında hazırlığın daha da yüksek olduğunu ortaya koydu: Katılımcıların yüzde 79'u imkân olsa Estonya vatandaşlığını seçeceğini, yüzde 65'i ise bunu talep etmeye hazır olduğunu söyledi. Araştırma engelleri de açıkça gösterdi. En sık dile getirilen engel, B1 düzeyinde Estonca yeterliliğine ulaşmak oldu. Para ve zaman yetersizliği, yaş ve süreç hakkında sınırlı bilgi de sorun yaratıyor.

Bu rakamlar, ilgili kişilerin yarın vatandaşlık başvurusu yapacağı anlamına gelmiyor; ancak istek yalnızca anket düzeyinde kalmıyor. Rusya vatandaşları 2025'te Politsei- ja Piirivalveamet'e (Estonya Polis ve Sınır Muhafaza Kurumu) 465 Estonya vatandaşlığı başvurusu yaptı; 2026'nın ilk yedi ayında ise 217 başvuru daha eklendi.

Süreçte destek ve beklentiler

Estonya vatandaşlığı için belirli koşullar var: Estonca bilmek, anayasayı ve vatandaşlık yasasını bilmek ve yasada öngörülen diğer şartları yerine getirmek gerekiyor. Vatandaşlık, kişi ile devlet arasında haklar ve yükümlülükler doğuran hukuki bir ilişki olarak tanımlanıyor.

Koşulların yanı sıra vatandaş olmanın kişi için ne anlama geldiğini konuşmak da önem taşıyor. Son entegrasyon izlemesinde, Estonya vatandaşlığı isteyen kişiler başlıca avantaj olarak Estonya'nın toplumsal yaşamına katılma ve oy kullanma imkânını belirtti.

Integratsiooni Sihtasutus'un (Entegrasyon Vakfı) çalışmalarında vatandaşlığın anlamı kişiden kişiye değişiyor. Kimi için tüm ailenin aynı vatandaşlığa sahip olması önemli; kimi için Estonya toplumsal ve siyasi yaşamına daha aktif katılmak. Bazıları için Estonya vatandaşlığı daha güçlü hukuki güvence ile Avrupa Birliği vatandaşlığının hak ve imkânlarını sağlıyor. Bazıları içinse uzun beklenen bir teyit anlamına geliyor: aile, iş, ev ve geleceğin artık Estonya'da olduğunun hukuki statüye de yansıması.

Toplumda Estonya vatandaşlığının değeri ve vatandaş olmak üzerine daha fazla konuşulması, bazı kişilere somut adım atma konusunda ek itici güç sağlayabilir. Vakıf, kişinin yerine sınavı yapamıyor ya da onun adına karar veremiyor; başka bir ülkenin vatandaşlığından çıkma işlemini de düzenleyemiyor. Ancak süreçte bir sonraki adımın ne olduğu ve Estonya'nın hangi desteği sunduğu konusunda yol gösteriyor.

Vakfın amacı, kişinin nereden başlayacağını ya da sırada ne yapacağını bilmediği için vatandaşlık yolculuğundan vazgeçmemesi. Kuruma Estonca bilmeyen biri de gelebiliyor; adım adım gerekli seviyeye ilerleyebiliyor, vatandaşlık sınavına hazırlıkta destek ve tüm süreç boyunca danışmanlık alabiliyor. İçişleri Bakanlığı ve Kültür Bakanlığı ile işbirliği içinde ücretsiz dil eğitimi, dil pratiği imkânları ve vatandaşlık eğitimi sunuluyor. Değerlendirmede, Estonca dışında bir ana dile sahip sakinlerin Estonya devletinin ve toplumunun işleyişini, ortak bilgi alanını, ulusal savunmayı ve toplumsal yaşama katılma imkânlarını daha iyi anlaması için vatandaşlık eğitimine daha fazla ağırlık verilmesi gerektiği belirtiliyor.

Koşulların, hizmetlerin ve istatistiklerin arkasında insan olduğu vurgulanıyor: İş gününden sonra Estonca dersine giden, B1 sınavına belki ilk kez olmayacak şekilde hazırlanan, belge toplayan ve aylarca başka bir ülkenin konsolosluğunun yanıtını bekleyen kişi. Belki de mevcut vatandaşlığından çıkmak için 2 binden fazla euro bulmak zorunda kalan kişi. Bu çabaların olağan karşılanmaması gerektiği, yıllar süren yolun sonunda Estonya vatandaşı olan birinin bu tercihinin görülmesi ve takdir edilmesi gerektiği ifade ediliyor.