Estonya savunma ajansı Datasel anlaşmazlığını İsviçre tahkimine taşıdı

Estonya Savunma Yatırımları Merkezi (RKIK), Ukrayna'ya mühimmat tedariki için imzalanan sözleşmelerin feshedilmesi üzerine İtalyan merkezli Datasel ile İsviçre'de tahkim yargılaması yürütüyor. ERR News'in edindiği bilgilere göre uyuşmazlıklar, Uluslararası Ticaret Odası'nın (ICC) kuralları çerçevesinde görülüyor. RKIK, birden fazla sözleşmeye ilişkin uyuşmazlığı uluslararası tahkime taşımış durumda; bir ortak sözleşme uyuşmazlığı ise Harju İl Mahkemesi'nde. Toplam değerin 59,8 milyon avro olduğu bildiriliyor.

Estonya'yı ICC'de temsil eden hakemler arasında yer alan avukat Paul Keres, yalnızca tahkim ücretlerinin — hakemlere ve yargılamayı yürüten tahkim kurumuna ödenen tutarların — yüz binlerce avroya ulaştığını söyledi. Uzman ve avukat ücretlerinin buna önemli ölçüde ekleneceğini belirten Keres, buna karşılık tahkimin daha hızlı ve uzmanlaşmış bir karar sağladığını ifade etti.

"İsviçre tahkimi iyi bir seçenek"

Keres, İsviçre tahkimini tercih olarak değerlendirdi: "İsviçre tahkimi kesinlikle kötü bir seçenek değil: verimliler ve çok iyiler. Ben de orada bulundum, her şey çok iyi organize edilmiş." Keres'e göre tahkime başvurmak Estonya'da henüz yaygın değil; ancak bu tür uyuşmazlıklar artıyor ve büyüyor. Estonya'da tahkim yargılamasını bilen ve bu alanda yetkin temsilci sayısının da arttığını söyledi.

Sözleşmeler genellikle yetkili mahkemeyi önceden belirliyor. Böyle bir hüküm yoksa dava, davalının merkezinin bulunduğu yerde açılıyor. Datasel İtalya'da kurulu olsa da sahipleri Hint. Keres, sahiplik yapısının karışıklık yaratabileceğini belirterek şirketin İtalya'da kayıtlı bir SRL olması hâlinde davanın İtalya'da açılması gerektiğini, Hint şirketi olması hâlinde ise Hindistan'a gidilmesi gerekeceğini söyledi.

Tahkim nasıl işliyor?

Keres'e göre bir dava iki şekilde tahkime gidebiliyor: Sözleşmede tarafların uyuşmazlığı tahkim yoluyla çözeceğini belirten ayrı bir tahkim maddesi bulunması ya da uyuşmazlık doğduktan sonra böyle bir anlaşmaya varılması. Tahkim kararı, sıradan mahkeme kararıyla aynı hukuki güce sahip; bağlayıcı ve icra edilebilir. Keres, tarafların yargılama üzerinde daha fazla kontrol sahibi olduğunu, hakemleri kendilerinin seçebildiğini, sürecin genellikle gizli ve ulusal mahkemelerden hızlı işlediğini belirtti. ICC gibi kurumların taslak kararlar üzerinde güçlü denetim uyguladığını da ekledi.

Keres sonuçla ilgili tahmin yürütmekten kaçındı: "Estonya devletinin ek para ödemesi gerekebilir ya da ön ödeme geri alınabilir. Her iki taraf da talepte bulundu: bir talep ve bir karşı talep var."

Datasel, 2024'te Hint sahipliğindeki Neco Defense Munitions tarafından satın alındı. Şirket, RKIK ile Ukrayna için topçu mühimmatı tedariki üzerine dört sözleşme imzalamış, yaklaşık 70 milyon avro peşin ödenmişti. Teslimatların gecikmesi ve kalite sorunları nedeniyle RKIK sözleşmeleri feshederek hukuki yola başvurdu; mühimmatın hiçbiri Ukrayna'ya ulaşmadı.

RKIK, Datasel'in ortak çalışma grubu önerisini reddetti. Kurum, Avrupa Barış Aracı finansman döneminin sona erdiğini ve ek mühimmat kabul edecek bütçe kaynağı bulunmadığını belirtiyor. Datasel'in avukatı ise şirketin yükümlülüklerini yerine getirecek kaynak ve tedarik zincirine sahip olduğunu savunuyor. İki taraf, fesihlerin geçerli olup olmadığı konusunda da anlaşamıyor.

Anlaşmazlık, Savunma Bakanı Hanno Pevkur'un 2 Eylül'de istifa etmesinde etkili oldu; istifa, Savunma Kuvvetleri'ndeki muhasebe ve denetim sorunlarıyla birlikte gündeme geldi. Sayıştay Başkanı Janar Holm, savunma skandallarının güvenlik tehdidi oluşturmadığını, açık tartışmanın Estonya'yı güçlendirdiğini söyledi; ancak bazı sorunların sistemik olduğu ve sektöre akan paranın belirsizliği artırdığı uyarısında bulundu.