Estonya, İsrail'in krizlere hazırlık modelinden ders alabilir

Estonya'da son dönemde halkın krizlere hazırlığı daha sık tartışılırken, İsrail bu alanda onlarca yıllık bir deneyime sahip. Tallinn'i ziyaret eden İsrailli sivil savunma uzmanı Yoram Laredo, ERR'e verdiği demeçte İsrail modelinin nasıl kurulduğunu ve Estonya'nın bu deneyimden neler çıkarabileceğini anlattı.

Laredo'ya göre İsrail, 1948'de kuruluşundan bu yana neredeyse her on yılda bir savaş yaşadı. Bu nedenle ülke, farklı savaş türlerinde deneyim kazandı. Sığınak denince akla sık sık İsrail gelse de, herkesin nereye gideceğini bildiği sistem yıllar içinde oluştu. Dönüm noktası 1991 Körfez Savaşı oldu.

Laredo, "Körfez Savaşı'ndan çıkarılan ders şuydu: O sırada Irak'tan İsrail'e ilk kez balistik füzeler atıldı. Bu trajik olaydan sonra, yeni inşa edilen her bina ve dairede sığınak bulunması kuralını getirdik. Bugün İsrail vatandaşlarının yüzde 70'inin evinde sığınak var. Bu zaman alıyor" dedi.

Mevcut altyapıyı kullanma önerisi

Peki daha hızlı ne yapılabilir ve Estonya'da neler uygulanabilir? Laredo'nun önerisi, mühendislerin sürece dahil edilmesi ve her yeraltı otoparkının gözden geçirilmesi. Balistik füze isabetine dayanabildiği kanıtlanırsa, bu alanlar çok sayıda insan için sığınak ilan edilebilir. Laredo, "Bunlar mevcut imkanlarla yapılabilir" diye konuştu.

Laredo'ya göre en önemlisi krize hazırlıklı olmak. Vatandaşları olası durumlara hazırlamak ve bilgilendirmek gerekiyor. Mevcut bilginin paylaşılması, dayanıklılığın ilk adımı. İnsanların beklemediği bir şey olduğunda zihinsel çöküş yaşanıyor. Hükümet halkla konuşur, elektrik kesintileri, iletişim arızaları ve tedarik zinciri sorunları olacağını önceden bildirir ve bunlarla nasıl başa çıkılacağını açıklarsa, vatandaşlar direnç gösterebiliyor.

Estonya'nın İsrail'den öğrenebileceği bir diğer konu, insanları saldırılara karşı nasıl uyaracağı. Laredo, İsrail'in çok karmaşık bir sistemle ülkeye doğru gelen tüm nesneleri, şekli veya niteliği ne olursa olsun, yakın veya uzak fark etmeksizin tespit ettiğini söyledi. En önemlisi siren sistemi. Çatılarda binlerce siren var. Ayrıca uygulamalar, internet, radyo ve televizyon senkronize çalışıyor. İnsan televizyon izlerken, telefondayken veya dışarıdayken sistem füzenin yolda olduğunu bildiriyor. Ardından saklanmak en doğrusu. İlk kayıplardan sonra herkes ne yapacağını biliyor ve insanlar çok disiplinli hale geliyor. Laredo, "Maalesef bu böyle işliyor" dedi.

Nesiller savaş görmezse ikna zorlaşıyor

Ancak nesillerdir savaş görmeyen toplumlarda insanlara neye hazırlanmaları gerektiğini anlatmak zor. Laredo bu durumu İsrail'de deprem beklentisiyle karşılaştırdı: Bölgelerinde her yüz yılda bir yıkıcı deprem oluyor. Modern İsrail tarihinde böyle bir deprem yaşanmadı. En son yüz yıl önce, İsrail devletinin kuruluşundan önce meydana geldi. Halkı bir depremin her an olabileceğine nasıl ikna edersiniz?

İsrail üç yıl önce ağır bir ders aldı: Dünyanın en iyi istihbarat servislerinden biri, aşırı özgüven nedeniyle 7 Ekim trajedisinin yaşanmasına izin verdi. Laredo, "Stratejik anlayışlarınızı ve paradigmanızı sürekli analiz etmelisiniz. Bunu yapmazsanız, yalnızca teknolojik üstünlüğe güvenir ve istihbarat yorumunu yeniden denetlemezseniz, böyle şeyler olur. İsrail'in en önemli dersi bu: stratejik anlayışları ve istihbarat verilerinin yorumunu sürekli gözden geçirmek, bunlara saplanıp kalmamak" dedi.

7 Ekim'den sonra küçük İsrail devleti büyük bir nüfusu tahliye etmek zorunda kaldı. Laredo, "İsrail 125 bin kişiyi tahliye etti, bunların 60 bini kuzeyden. Kuzey sınırındaki yerleşimler tahliye edildi çünkü o sırada Hizbullah'ın orada ikinci cephe açıp açmayacağı bilinmiyordu. Gazze çevresindeki yerleşimler de tahliye edildi. 125 bin kişi neredeyse iki yıl otellerde yaşadı. Bu gerçekten çok para gerektiriyor" diye konuştu.

Laredo'ya göre krize hazırlık sürekli olmalı: "Krize hazırlık, sürekli çalıştırılması gereken bir kas gibidir. Bu kas çalıştırılmazsa yorgun düşülür ve kriz anında zihinsel olarak çökülür. Bizim öğrendiğimiz bu. Maalesef sürekli gerçek olaylar ve savaşlar yaşıyoruz ve durmadan pratik yapıyoruz."