Estonya apartman yenileme desteğini yüzde 20'ye düşürdü

Estonya hükümeti, apartman binalarının yenilenmesi için sağlanan devlet desteğinin oranını düşürme kararı aldı. Daha önce yenileme maliyetinin yüzde 30 ila 50'sini karşılayan devlet, önümüzdeki yıllarda yalnızca yüzde 20 destek verecek. Ayrıca binanın büyük şehirde ya da kırsalda olması artık fark yaratmayacak; destek oranı her yerde aynı olacak.

Altyapı Bakanı Kuldar Leis'in açıklamasına göre hükümet, bütçe görüşmelerinde Avrupa Birliği fonlarındaki boşluğu devlet bütçesinden kapatmaya karar verdi. Bu kapsamda önümüzdeki dört yılda yenileme için toplam 160 milyon euro ayrılacak. İlk 80 milyon euroluk başvuru turunun gelecek yıl yapılması bekleniyor.

Şimdiye kadar apartman yenilemeleri ağırlıklı olarak Avrupa Birliği kaynaklarından desteklendi. Bir bütçe döneminin sona erip yenisinin başlamasıyla birlikte AB fonlarında boşluk oluştu.

Bölgesel ayrım sona eriyor, destek her yerde yüzde 20

Yeni düzenlemeyle kırsal bölgelere sağlanan daha yüksek destek oranı kaldırılıyor. Bina Kehtna'da, Valga'da ya da Tallinn'de olsun, destek oranı yüzde 20 olarak uygulanacak.

Bakan Leis, bu oranın bütçe açısından nötr olduğunu belirtti: Para vergiler yoluyla devlet bütçesine geri dönüyor. Leis, "Gelecekte eğilim destek oranlarının azalması yönünde. Yenileme yapmak isteyen apartman kooperatiflerinin sayısı o kadar arttı ki, devlet olarak yüzde 50 veya üzeri destek vermeye devam edemeyiz, bu mümkün değil" dedi.

Daha yoksul belediyelerin ya da kırsal bölgelerin bu oranla geride kalıp kalmayacağı sorusuna Leis, yenilemede yerel öncülüğün belirleyici olduğunu söyledi. Leis'e göre mevcut uygulama, en başarılı örneklerin büyük şehirlerde değil küçük kasabalarda görüldüğünü ortaya koyuyor. Kendisinin de yaşadığı Põlva'da apartmanların yüzde 80'inden fazlası yenilenmiş durumda.

Ancak her yerde durum aynı değil. Kohtla-Järve mali işler müdürü Aivar Kamal, kentlerinde bugüne kadar tek bir binanın bile tamamen yenilenmediğini söyledi. Kent sakinlerinin beşte dördü panel binalarda yaşıyor. Kamal'a göre bir yandan dairelerin değeri düşük olduğu için kredi maliyeti karşılanmıyor, diğer yandan yaşlı insanlar yenilemeyi gerekli görmüyor.

Kamal, "Destek oranı bu kadar düşerse ilgi neredeyse sıfır olur. Kimse bu para için başvuru hazırlayıp devletten destek istemez" dedi. Kamal, Kohtla-Järve sakinlerinin ancak devlet desteği yüzde 90 civarında olduğunda yenilemeye ilgi gösterebileceğini ifade etti.

Kooperatifler ek AB fonu beklentisinde

Apartman Kooperatifleri Birliği Başkanı Andres Jaadla, hükümetin kararının olumlu ve olumsuz yanları bulunduğunu belirterek devletin yenilemeye bir miktar kaynak ayırmasını olumlu buldu. Jaadla'ya göre son yenileme destek turu 2025 sonbaharında yapıldı ve yaklaşık 350 kooperatif, yeterli kaynak ayrılmadığı için destekten yararlanamadı. Jaadla, "Kooperatifler için destek tutarlarındaki bu değişiklikle bina içi anlaşmaya varılıp yenilemenin sürdürülüp sürdürülemeyeceği artık ciddi bir tartışma konusu" dedi.

Jaadla, kooperatiflerin ilgisine bakılırsa destek hacminin birkaç kat daha büyük olabileceğini, 400-500 milyon euro düzeyinin gerekli olduğunu söyledi. Bakan Leis ise 160 milyon euroluk destek dışında başka kaynakların da bulunduğunu belirtti. Hükümet sonbaharda, Avrupa Birliği'nin 2028-2034 bütçe döneminde apartman yenilemeye 288 milyon euro, yani yılda yaklaşık 40 milyon euro ayrılması konusunda anlaşmıştı. Estonya'nın ETS2 emisyon ticareti sistemine katılması halinde AB Sosyal İklim Fonu'ndan 186 milyon euro daha eklenebilecek. Ancak hükümet ETS2'ye eleştirel yaklaşıyor; sistemin iptalini ya da en azından ertelenmesini istiyor. Karşılaştırma için, önceki AB bütçe döneminde (2021-2027) yenileme desteklerine yaklaşık 330 milyon euro ayrılmıştı.