Eski bakanın 'bilmiyordum' savunması mahkemede kabul gördü

Estonya'da eski Adalet Bakanı Kalle Laanet, eşinin bir önceki evliliğinden olan çocuğuna ait şirketten kiraladığı ev için devletten yaklaşık 13 bin euro konut yardımı aldı. Yolsuzlukla mücadele yasalarına göre eşin çocuğu, kamu görevlisiyle 'ilişkili kişi' sayıldığı için bu yardımın hukuka aykırı olduğu iddia edildi. Ancak mahkeme, Laanet'in 'bilmiyordum' savunmasını kabul ederek beraatine karar verdi.

Olay, Estonya'nın eski Adalet, İçişleri ve Savunma Bakanı Kalle Laanet'in, eşinin oğluna ait şirketten konut kiralayıp bu kira bedelini devlete ödetmesiyle gündeme geldi. Savcılık, Laanet'in bu işlemi yaparken yolsuzlukla mücadele yasasındaki 'ilişkili kişi' tanımını bilerek gizlediğini ve bu yolla devleti dolandırdığını öne sürdü. Laanet ise eşinin çocuğunun kendisiyle 'ilişkili kişi' sayılacağını bilmediğini iddia etti.

Estonya Yüksek Mahkemesi, geçtiğimiz günlerde Laanet davasını incelemeyi reddetti. Bu kararla birlikte, bölge mahkemesinin 'Laanet'in suç kastının bulunmadığı' yönündeki kararı kesinleşti. Bölge mahkemesi, Laanet'in 'ilişkili kişi' tanımını bilmediğini, bu konudaki bilgisizliğinin ve ilgisizliğinin suç işleme kastı olarak yorumlanamayacağını belirtti. Mahkeme ayrıca, Laanet'in bakan olduğu dönemde yaptığı ödemelerde devletin zarara uğramadığını, çünkü o dönemde ilişkili kişiden kiralama yasağının bulunmadığını ifade etti.

Karar, Estonya'da geniş yankı uyandırdı. Pek çok kişi, Laanet gibi üst düzey bir devlet görevlisinin bu kadar temel bir kuralı bilmemesinin inandırıcı olmadığını savunuyor. Devlet Denetçisi Kärt Pormeister, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, 'Cahillik oyunu, bu tür davalarda geçerli bir savunma stratejisi olmamalı. Her kamu görevlisinin yolsuzlukla mücadele kurallarını bilmesi şart' dedi. Pormeister, bu kararın kamu görevlilerine 'ilgisiz davranmanın ödüllendirildiği' yönünde tehlikeli bir mesaj verdiğini belirtti.

Davada neler yaşandı?

Savcılık, Laanet'in 2019-2022 yılları arasında hem bakan hem de milletvekili olduğu dönemde, eşinin oğlunun şirketinden kiraladığı daire için kamu kaynaklarından yaklaşık 13 bin Euro ödeme aldığını tespit etti. Laanet, başvuru formunda kirayı 'ilişkili olmayan birinden' kiraladığını beyan etmişti.

İlk derece mahkemesi, Laanet'in bu beyanının gerçeğe aykırı olduğunu ve ilişkili kişi tanımının açıkça eşin çocuklarını da kapsadığını belirterek sanığı suçlu buldu. Ancak bölge mahkemesi, Laanet'in eşinin çocuğunu kendisiyle ilişkili kişi olarak görmediğine dair samimi bir inanca sahip olduğunu, bu nedenle dolandırıcılık kastının bulunmadığını söyleyerek kararı bozdu. Bölge mahkemesi, sanığın bu konudaki bilgisizliğini 'ihmal' olarak nitelendirdi ancak ihmalin dolandırıcılık suçu için yeterli olmadığına hükmetti.

Tepkiler büyük

Karar, Estonya'da büyük tartışma yarattı. Sivil toplum kuruluşları, yolsuzlukla mücadele uzmanları ve siyasetçiler, Laanet'in savunmasının inandırıcı olmadığını belirterek karara tepki gösterdi. Uzun yıllar üst düzey kamu görevlerinde bulunan Laanet'in, yolsuzlukla mücadele yasasının temel kavramlarını bilmemesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu vurgulanıyor.

Öte yandan, bazı hukukçular mahkemenin kararını savunarak, ceza hukukunda 'şüpheden sanık yararlanır' ilkesinin gereğinin yapıldığını belirtiyor. Ancak eleştirmenler, bu yaklaşımın 'bilgisizliğin' mazeret olarak kabul edilmesine kapı araladığını, bunun da kamu görevlilerinin yasaları öğrenme zorunluluğunu ortadan kaldıracağını savunuyor.