Ermenistan Kafkasya'da Batı'ya yöneliyor

Estonyalı yazar Arnold Rutto, ERR Uudised'de yayımlanan değerlendirmesinde Ermenistan'ın son yıllarda askeri alanda reformlar yaparak silahlı kuvvetlerini modernleştirdiğini, ancak ülkenin önünde uzun bir yol bulunduğunu belirtti. Rutto'ya göre Ermenistan'ın Rusya'ya bağımlılığını azaltması, ekonomisini reforme etmesi ve kurumlarını güçlendirmesi gerekiyor.

Yazar, değerlendirmesinde Gürcistan ile Ermenistan arasındaki farka dikkat çekiyor. Geçmişte Gürcistan'ın Avrupa yanlısı bir ülke olarak anıldığını ve Estonya'nın bu ülkeyi AB'ye yaklaştırmak için hem vergi mükelleflerinin parasını hem de diplomatlarının zamanını harcadığını hatırlatan Rutto, 2022 sonrasında Gürcistan'ın yaptırım altındaki malların Rusya'ya yeniden ihracı ve transitinde adının sık sık geçtiğini ifade ediyor. Yazar, Gürcistan hükümeti, parlamentosu ve diplomatlarının Rusya yanlısı tutumunun eski Sovyet "kardeş cumhuriyetleri" arasında şu anda muhtemelen en belirgin olanlardan biri olduğunu yazıyor.

Dağlık Karabağ: kapanmayan yara

Ermenistan'da durumun tersi yönde olduğunu belirten Rutto, ülkenin Rusya'ya karşı aktif bir tavır almadığını, ancak unutulmaması ve affedilmemesi gereken gerilimlerin bulunduğunu vurguluyor. Ermenistan'ın Azerbaycan, İran ve Türkiye ile çevrili bir Hristiyan ülke olarak varlığını her zaman endişeyle sorguladığını belirten yazar, ülkenin son yüzyılda tarihi topraklarının büyük bölümünü kaybettiğini hatırlatıyor. Rutto'ya göre Ermenistan yüzölçümü bakımından Estonya'dan 2,8 kat küçük, ancak nüfus bakımından 2,2 kat daha kalabalık.

Yazarın en büyük kayıp olarak nitelendirdiği Dağlık Karabağ konusunda, Ermeni toplumunun bölgeden çıkarıldığı ve bunun uzun süre kapanmayacak bir yara olarak kalacağı ifade ediliyor. Pek çok Ermeninin bu konuda gözyaşları içinde konuştuğunu, yakınlarını kaybettiğini ya da kayıp verdiğini aktaran Rutto, Rusya'nın bölgenin güvenliğini sağlama sözü verdiğini, ancak Ermenistan'ın değerlendirmesine göre bu yükümlülüklerin yerine getirilmediğini yazıyor. Yazıda Dağlık Karabağ'daki durum, Finlandiya'nın Karelya'yı kaybetmesine benzetiliyor.

Yükselen Avrupa yanlılığı

Rutto, Ermenistan'da giderek daha fazla Avrupa yanlısı eğilim görüldüğünü belirtiyor. Pek çok kamu kurumunun tabelalarının Ermenice ve İngilizce, yer yer de Rusça olduğunu aktaran yazar, bunun arkasında Sovyet döneminin güçlü asimilasyon politikasının yattığını ifade ediyor. 1937-1939 yıllarındaki baskılarda Kafkasya'nın ulusal aydın kesiminin büyük bölümünün yok edildiğini, sonradan oluşan boşluğun Rus öğretmenlerle doldurulduğunu hatırlatıyor.

Yazıya göre Ermenistan, Gürcistan'ın vazgeçtiği yönde ilerliyor; kadın ve çocuk hakları ile azınlıkların kabulü bu kapsamda öne çıkıyor. Yazar, Ermenilerin kadınların toplumdaki rolünün birkaç yıl öncesine göre daha büyük olduğunu söylediğini aktarıyor. Erivan ve ülkenin genelinde son yıllarda yaşanan değişimde Avrupa Birliği desteği ve kalkınma fonlarının da payı olduğu belirtiliyor.

Büyük kentlerde çok sayıda yeni apartman inşa edildiğini, bunun nedenlerinden birinin Dağlık Karabağ'dan gelen savaş mültecileri olduğunu yazan Rutto, yurt dışındaki Ermeni toplumunun ülkeye yaptığı katkılara da değiniyor. Yazar, Ermenistan'ın AB yolunda daha yapacağı çok iş bulunduğunu, ancak mevcut tutumun samimi ve gayretli olduğunu vurguluyor. Ona göre bir gün Rusya ile bağların da koparılması gerekecek; Ermenistan'ın lojistik, bankacılık ve ticaret zincirini "temizlemesi" ve tüm Rus askeri üslerini ülkeden çıkarması gerekiyor. Estonya'nın 1990'lı yıllarda yaptıklarının Ermenistan'ın önünde durduğunu belirten yazar, şimdiye kadar süreci yolsuzluğun yanı sıra Rusya'nın "barış gücü" olma isteği ve vaadinin engellediğini ifade ediyor.