Elmo Nüganen: Dostoyevski'yi yakmak Rus dünyasını yıkmaz

Estonyalı oyuncu ve yönetmen Elmo Nüganen, Rusça kültür tüketmek istemeyenleri anladığını, ancak Rusça kültürden kaçınmanın Rusya'nın bir devlet olarak varlığını ortadan kaldırmayacağını belirtti. Nüganen son yıllarda Tallinn'deki Südalinna Teater (eski adıyla Tallinn Rus Tiyatrosu) ile yakın çalışıyor.

Nüganen için bu sonbahar yoğun geçiyor. Birkaç hafta önce VAT Tiyatrosu'nda Merle Karusoo'nun belgesel niteliğindeki "Kui juuri raiutakse…" ("Kökler Kesilirken…") adlı yapımı sahnelendi; Nüganen de bu oyunda oyuncu olarak sahnede yer alıyor. Yapım, İngriya Fin kökenli Estonyalı tiyatro insanlarının aile hikâyelerini sahneye taşıyor.

Nüganen'e göre sahnede kendisi olarak yer almak farklı bir deneyim. Yapımın ortaya çıkış süreci de farklıydı; ona göre mesele ne konuşulduğu değil, bunun nasıl yapıldığı.

"Belli bir çerçevede kalmanız gerekiyor. Merle benimle epey zorlandı. Birkaç kez tırıs yarışı metaforundan söz etti: tırıs yarışında biri dörtnala kalkarsa diskalifiye edilir. Provada bana defalarca burada diskalifiye edilmem gerektiğini ima etti, çünkü bu tür bir hikâyede bir oyuncunun sahnede var olmasına dair yerleşik bir biçim ya da beklenti var" dedi.

Oyuncuların kendileriyle ilgili seyirciye ne kadarını açacağı her oyuncunun kendi kararıydı. "Merle bu tür işlerde çok deneyimli ve her zaman belirli bir aşamada herkesin o ana kadar söylenenlerin kalmasını kabul edip etmediğini ya da birinin bir konuyu çıkarmak isteyip istemediğini sorar" diye anlattı. Bu yapımda kimse hiçbir şeyi çıkarmadı.

Nüganen geçen yıl Südalinna Teater'de Ukrayna'daki savaşı konu alan "Jumalad" ("Tanrılar") adlı yapımı sahneye koymuştu. Tiyatronun bunun için iyi bir yer olduğunu söyledi, çünkü eseri iki dilde, Estonca ve Rusça sahnelemek istiyordu.

"Sanırım farklı kuşaklardan hangi oyuncuların hikâyeye uyacağını, hangi tiyatrodan geldiklerinden bağımsız olarak bu kadar geniş düşünebildiğim başka bir tiyatro projem olmamıştı" dedi.

Yeni oyun Rusça sahnelenecek

Bu cuma Südalinna Teater'de Johan Elm'in, Jaan Kruusvall'ın son oyunu "Kõrberebase elu" ("Çöl Tilkisinin Hayatı") yapımının prömiyeri yapılacak; başrolde Nüganen oynuyor. Nüganen, Kruusvall'ın diğer metinlerinde olduğu gibi bu oyunda da pek çok alt akıntı bulunduğunu belirtti.

"Durum şu anlamda güncel: bu hikâyenin altında akan şey, toplumumuzda şu anda altında akan şeye çok benziyor" diyerek perdeyi biraz araladı.

Yapım Rusça sahneleniyor ve Estonca eşzamanlı çeviri yapılıyor. Nüganen, Rusça kültür etkinliklerine katılmak istemeyenleri de anladığını söylüyor.

"Benim elim de Dostoyevski'ye uzanmıyor — kitapları rafımda el sürülmeden duruyor" dedi. "Bazıları böyle düşünüp uzak duruyorsa, büyük resimde bunun önemi yok — kitapları yakabilirler, ama Dostoyevski'yi yakmak Rus dünyasını yıkmaz. Bunlar ayrı şeyler. Rusça duymak istemeyeni, Dostoyevski kitabı eline almak istemeyeni anlıyorum, ama ne yazık ki bu hiçbir şeyi ortadan kaldırmıyor."

Tiyatro çalışmalarının yanı sıra Nüganen yeniden drama okulunda aktif; bu yıl yeni bir sınıf aldı. Gruba karşı hislerinin iyi olduğunu söylüyor: "İçimde bir karışıklık yok, aşırı bir kaygı yok — sadece sakin ve istikrarlı bir başlangıç."