Dil köşesi: Estonca'da 'kafa' sözcüğü üzerine

Dilbilimci Lydia Risberg, bu haftaki dil köşesinde Estonca'da 'kafa' anlamına gelen sözcüklerin günlük konuşmada ve deyimlerde nasıl kullanıldığını inceliyor. Risberg, bir arkadaşıyla yaptığı yulaf sütü ve karabuğday unuyla pancake deneyiminden yola çıkarak, sözcüklerin mecaz anlamlarını ele alıyor.

Hazırlanan hamurun tavada tuhaf bir şekilde köpürmesi üzerine arkadaşının 'Acaba sinirli mi?' sorusu, 'köpürmek' fiilinin hem fiziksel hem de duygusal anlamda kullanılabildiğini gösteriyor. Risberg, bu tür ifadelerin dil oyunlarına nasıl zemin hazırladığını belirtiyor.

'Kafa' sözcüğüyle türetilen aşağılayıcı deyimler

Risberg, 'kafa' sözcüğünün çeşitli deyimlerde kullanıldığını aktarıyor. Örneğin, 'jahupea' (un kafası) ve 'tainapea' (hamur kafası) gibi yemekle ilgili sözcüklerle aptal insanlar tanımlanıyor. Dil derleminde 'Babam bana her zaman sen bir un kafasısın, yağmur yağdığında ise hamur kafası olursun' cümlesine rastlandığını belirtiyor. Ayrıca 'tainas' ve 'taigen' sözcüklerinin her ikisinin de aynı anlamda kullanılabildiğini ekliyor.

Yemek dışında malzemelerle de aşağılayıcı ifadeler türetiliyor: 'kummipea' (lastik kafa), 'kipspea' (alçı kafa), 'puupea' (tahta kafa) gibi. Hayvanlarla ilgili olarak 'lambapea' (koyun kafası) ve 'oinapea' (koç kafası) örnekleri veriliyor. 'Põmmpea' (güm kafası) ise yansıma sözcükten türetilmiş ve boş kafayı ifade ediyor. 'Kõlupea' (boş başak kafası) da boş veya değersiz kişi anlamında kullanılıyor.

Risberg, yazısının sonunda 'köpürmek' gibi 'hapşırmak' fiilinin de mecaz anlamda kullanıldığını belirtiyor. 'Senin konuşman üzerine hapşırıyorum' cümlesinin 'konuşmanı umursamıyorum' anlamına geldiğini aktarıyor. Benzer şekilde tükürmek ve ıslık çalmakla da aynı anlamın verilebildiğini söylüyor. Risberg, anlamların somuttan soyuta doğru geliştiğini ve bunun dil şakalarına olanak sağladığını vurguluyor. Son olarak, dinleyicilerin bu konuşmasından dolayı hapşırmamasını umduğunu dile getiriyor.