Datasel sözleşmelerinde devlet sırrı tartışma yarattı

Estonya Devlet Savunma Yatırımları Merkezi (RKIK), başarısız savunma ihalelerine ilişkin çok sayıda belge ve bilgiyi devlet sırrı kapsamına aldı. Bu ihaleler arasında Hindistan merkezli Datasel şirketiyle yapılan anlaşma da bulunuyor. Belgeleri inceleyen Riigikogu (Estonya Parlamentosu) üyeleri, söz konusu belgelerin tamamının devlet sırrı olması gerekip gerekmediği konusunda farklı görüşlere sahip.

RKIK, Salı günü ERR'e Datasel anlaşmasına ilişkin belgelerin hangi kapsamda ve hangi gerekçelerle devlet sırrı olarak korunduğunu açıklama imkânı bulamadı. Belgeleri gören Riigikogu Yolsuzlukla Mücadele Özel Komisyonu Başkanı Anastassia Kovalenko-Kõlvart (Merkez Parti), bu belgelerin gizlilik derecesinin yeterince analiz edilmediğini söyledi.

Kovalenko-Kõlvart, "Bu devlet sırrı damgalarının gelişigüzel ve analiz yapılmadan vurulduğu izlenimi bende oluşuyor. Güvenlik ya da gizlilik kısıtlamasıyla ilgili tüm konuların devlet sırrı kapsamına alınmasını anlıyorum, ancak risklerin, farklı önerilerin ve bu öneriler doğrultusunda kararların nasıl alındığının analiz edildiği kısımların da kapatılmış olması benim için anlaşılmaz" dedi.

Kovalenko-Kõlvart'a göre ideal uygulama, yalnızca devlet sırrı niteliğindeki bilgilerin gizlenmesi, belgelerin geri kalanının kamuya açık olması olurdu.

RKIK'a yönelik eleştiriler

Kovalenko-Kõlvart, geçen hafta kısıtlama getirilen belgelerde Datasel ile anlaşmaya gidilmesinin risklerini anlatmıştı. Bunun üzerine RKIK'tan, devlet sırrı kapsamındaki bilgileri açıkladığı yönünde bir uyarı aldı. Ancak ona göre RKIK, gizlilik ihtiyacını yeterince analiz etmediğini kendisi de kabul ediyor.

Kovalenko-Kõlvart, "Aslında Genel Müdür Elmar Vaher da hangi bilgilerin kapatılması gerektiğini analiz etme imkânları olmadığını kabul etti. Bence bu, RKIK'ın kesinlikle yapması gereken bir analiz. Bu ayrıca rahatsız edici bir konunun ortaya çıktığı ve ardından belgelerin aniden 75 yıl boyunca devlet sırrı ilan edildiği ilk olay değil. Bu, özellikle denetim açısından çok şeffaf ve iyi bir uygulama değil" diye konuştu.

Yirmi yılı aşkın süredir devlet sırlarıyla çalışan Riigikogu üyesi Peeter Tali (Estonya 200), Ulusal Savunma Komisyonu başkanı olarak söz konusu belgeleri görmüş durumda. Ona göre memurların devlet sırrı korumasına karar verme yetkinliğinden şüphe etmek için bir neden yok.

Tali, "Yasaya göre belgenin gizlilik derecesine ve örneğin belgenin kurum içi kullanım için olup olmadığına belgeyi hazırlayan karar verir. Devlet sırrı belirlemek veya belgeyi gizli hale getirmek yasada çok katı ve net biçimde düzenlenmiştir ve herhangi bir Estonya memurunun sınırları aştığına veya yasayı kötüye kullandığına inanmakta çok zorlanıyorum" dedi.

Tali, yeni olguların ortaya çıkması halinde belgeyi gizli hale getirenin haklı bir gerekçeyle gizliliği kaldırabileceğini açıkladı. Ancak bu olayda yeni bir olgu ortaya çıkmadığını belirtti.

Hukukçular: Belgenin tamamı devlet sırrı olamaz

Avukat Karmen Turk, yasaya göre belgelerin tamamının değil, yalnızca belirli bilgilerin devlet sırrı ile korunabileceğini söyledi. Turk, "Devlet sırrı, belgeye vurduğunuzda belgenin ve ona ilişkin tüm bilgilerin otomatik olarak devlet sırrı olacağı sihirli bir değnek değildir. Böyle olamaz" dedi.

Turk'ün açıklamasına göre devlet veya kamu kurumlarının oluşturduğu tüm bilgiler varsayılan olarak kamuya açıktır ve belirli istisnai durumlarda, örneğin kişisel verilerin veya ticari sırrın korunması amacıyla erişim kısıtlamaları getirilebilir. Devlet sırrında ise durum tam tersidir; Estonya'nın güvenliğine veya dış ilişkilerine zarar verebilecek her şey kamudan gizlenir. Bununla birlikte devlet sırrı tesis edilmesi yasadaki ölçütlere uygun olmalıdır.

Turk, "Normal bilgiye kıyasla tersine bir kurgu olduğu için devlet sırrını belirleyen kişinin 'evet bu devlet sırrıdır, ancak şu kısım Estonya Cumhuriyeti'nin güvenliğine veya dış ilişkilerine zarar vermez, bu kısmı devlet sırrı kapsamı dışında bırakayım' diye karar verebilmesi gerekir. Zor olan da budur, ancak yasa gereği bunu yapmak zorundadır, çünkü hiçbir zaman bir belgenin tamamı devlet sırrı olmaz" ifadelerini kullandı.

Turk, bir kısım devlet sırrı kapsamı dışında bırakılırsa, ona yalnızca kurum içi kullanıma izin veren AK işareti konulup konulmayacağının değerlendirilmesi gerektiğini, yani erişim kısıtlamasının her hâlükârda kalacağını belirtti. Ancak bu, devlet sırrına hiç erişilemeyeceği anlamına gelmiyor.

Turk, "Her zaman mahkemeye, bunun niteliği itibarıyla devlet sırrı olamayacağı yönünde itiraz edilebilir, ancak gerekçelendirilmesi ve sunulması gerekir. Ardından bu da herhangi bir itiraz, talep veya başvuru gibi incelenir" diye ekledi.