Avustralya Yüksek Mahkemesi kömür madeni genişlemesini durdurdu

Avustralya Yüksek Mahkemesi çarşamba günü verdiği kararla, iklim aktivistlerinin itirazını haklı bularak ülkenin en büyük kömür madenlerinden birinin genişletilmesini durdurdu. Mahkeme, alt mahkemenin kararını onayarak madenin kapasitesinin artırılmasına izin vermedi. Bu, Avustralya'nın en yüksek mahkemesine taşınan ilk iklim davası olma özelliği taşıyor.

Emekli fen bilgisi öğretmenleri Wendy Wales ve Tony Lonergan, Yeni Güney Galler eyaletindeki kömür madeninin işletme ruhsatının yirmi yıl daha uzatılmasını engellemek için yıllarca mücadele etti. Söz konusu bölge, Avustralya kömür endüstrisinin merkezi konumunda.

Yüksek Mahkeme, planlama kurumlarının kömür yakılmasından kaynaklanan ve iklim ısınmasına yol açan sera gazı emisyonlarının yerel etkisini gerektiği gibi değerlendirmediği gerekçesiyle genişlemenin durdurulmasına karar verdi.

Çevre aktivistlerine göre karar, fosil yakıt projelerinin değerlendirilmesinde iklim zararlarının hesaba katılmasını zorunlu kılan bağlayıcı bir ulusal emsal oluşturuyor.

Wales, "Bugün Yüksek Mahkeme, bizim her zaman bildiğimiz şeyi söyledi" dedi. "Kömür çıkaramayız, onu yurt dışına taşıyamayız, iklim değişikliğine neden olduğunu izleyemeyiz ve sonra sonuçların bizi ilgilendirmediğini varsayamayız."

Mach Energy'nin itirazı reddedildi

Avustralya, dünyanın en büyük fosil yakıt üreticilerinden biri ve hem kömür hem de sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatında zirvede yer alıyor.

Yerel madencilik şirketi Mach Energy, Mount Pleasant açık ocak madeninin işletme ruhsatını 2048 yılına kadar uzatmak ve kömür üretimini iki katına çıkarmak için başvuru yapmıştı. Genişleme, ek 406 milyon ton taş kömürü çıkarılmasına olanak tanıyacaktı.

Mach Energy, yurt dışına taşınan ve orada yakılan kömürün Sidney'in kuzeyindeki Hunter Vadisi'nde hissedilen çevresel etkilerle açıkça ilişkilendirilemeyeceğini savundu.

Çevre aktivistleri ise atmosfere salınan her sera gazı miktarının orman yangınları, seller ve kuraklık olasılığını artırdığını belirterek bu görüşe katılmadı.

Lonergan, "Bugün ülkenin en yüksek mahkemesi, bu tür kararların yarattıkları zararı hesaba katması gerektiğini kabul etti" dedi. "Bu, kömür çağının bir gecede sona erdiği anlamına gelmiyor. Ancak iklime göz yuman kömür madeni ruhsatlarının sonu anlamına geliyor."

Wales ve Lonergan projeyi önce Yeni Güney Galler alt mahkemelerinde durdurmayı başarmıştı. Ancak Mach Energy karara itiraz ederek davayı Avustralya Yüksek Mahkemesi'ne taşıdı.

Yüksek Mahkeme, Mach'ın temyiz başvurusunu kısa bir yazılı kararla reddederek yargılama masraflarını şirkete yükledi.

Mahkeme, eyalet planlama komisyonunun projenin iklim etkisini hafifletecek koşullar getirme olasılığını gerektiği gibi değerlendirmediğini tespit etti. Kararın destekçilerine göre bu hüküm, eyaletteki gelecekteki fosil yakıt projesi onay kararlarını etkileyecek.

Sözde 3. kapsam emisyonları, madenin sera gazı emisyonlarının yüzde 98'ini oluşturuyordu. Yeni Güney Galler bağımsız planlama komisyonu, bu emisyonların büyük bölümünün kömür ihraç edildikten sonra yurt dışında oluşacağı gerekçesiyle azaltım kuralları getirmeyi değerlendirmedi, dedi yargıç James Edelman.

Edelman, "Komisyon proje emisyonlarının yalnızca yüzde ikisine odaklanarak, sera gazı emisyonlarının pratikte mümkün olan azami ölçüde azaltılmasını sağlayacak koşulların getirilip getirilmeyeceğini gerekçesinde değerlendirmedi" ifadelerini kullandı.

Avustralya'da doğrudan emisyonları 100 bin ton CO₂ eşdeğerini aşan projeler – sözde 1. ve 2. kapsam emisyonları – için emisyonların yılda yüzde 4,9 azaltılmasını veya karbon kredisi yoluyla telafi edilmesini gerektiren kurallar uygulanıyor.

Fosil yakıtların yurt dışında kullanımından kaynaklanan emisyonlar bu kurallar kapsamına girmiyor.

Bu, Avustralya Yüksek Mahkemesi'nin iklim değişikliğiyle ilgili bir davada ilk kez karar verdiği dava oldu. Davanın baş avukatlarından Anita O'Hart, bunun tarihi bir çevre hukuku kararı olduğunu belirtti.

O'Hart, "Etkileri Mount Pleasant'ın çok ötesine uzanıyor" dedi. "Bu karar Avustralya genelinde mahkemeler ve planlama kurumları tarafından uygulanacak ve dünyanın en önemli ulusal iklim hukuku kararlarından biri olarak uluslararası alanda incelenecek."

Mach Energy, sonuçtan hayal kırıklığı duyduğunu ancak mahkeme kararını kabul ettiğini açıkladı.

Şirket, "Mount Pleasant faaliyetinin uzun vadeli sürekliliğini sağlamak için mevcut tüm seçenekleri aktif olarak araştırmaya devam ediyoruz" dedi.

Karar hem eleştiri hem övgü aldı.

Batı Avustralya Madencilik ve Enerji Sektörü Ticaret Odası (CME) Genel Müdürü Aaron Morey, kararın kendi eyaletinin sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) endüstrisine yeni bir belirsizlik yarattığını söyledi.

Morey, "Bunun tek sonucu, bu projelere yönelik yatırımların rekabetçi ülkelere – çoğu Avustralya'dan çok daha gevşek çevre ve güvenlik standartlarına sahip olan ülkelere – kayması olacak" dedi.

Woodside Energy'nin büyük ölçekli Browse gaz projesi de iklim gerekçeleriyle muhalefetle karşılaştı; Avustralya Doğa Koruma Vakfı projeye karşı kendi davasını başlattı.

Avustralya Maden Konseyi (MCA) Genel Müdürü Tania Constable, kararın Avustralya'nın ticaret ve yatırım ortaklarına bu pazarın egemen riskine ilişkin çok olumsuz bir mesaj gönderdiğini belirtti.

Hükümetin en güncel verilerine göre Avustralya, 2026-2027 döneminde 209 milyon ton termal taş kömürü ihraç ederek 31 milyar Avustralya doları (19,2 milyar euro) gelir elde etti. Sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatının değeri ise 70 milyar Avustralya doları (43,4 milyar euro) oldu.