Avrupa ormanları büyük değişimlerin eşiğinde

Son araştırmaya göre, Avrupa ormanlarındaki biyokütle kaybı son yıllarda hızlandı ve iklim değişikliğiyle bağlantılı doğal bozulmalar, özellikle kuraklıklar ve bunların yol açtığı hasarlar giderek daha belirleyici hale geldi.

Nature Geoscience dergisinde yayımlanan çalışmada bilim insanları, uydu verilerine dayanarak 1985-2023 yılları arasında Avrupa ormanlarındaki toprak üstü biyokütle kaybını analiz etti. Biyokütle, toprağın üzerinde bulunan tüm odun, dal ve yaprakları kapsıyor ve doğal karbon deposu işlevi görüyor. Biyokütle bir yandan karbonu bağlayarak iklim ısınmasını azaltırken, diğer yandan biyolojik çeşitliliği destekliyor. Biyokütle çürüyüp yok olduğunda ya da yandığında karbon tekrar atmosfere salınıyor.

Biyolog Dr. Tiit Maran, ERR'in radyo programı “Vikerhommik”da yaptığı açıklamada, çalışmaya göre son 40 yılda Avrupa ormanlarının 6,5 milyar ton biyokütle kaybettiğini söyledi. Bu kaybın yüzde 82'si hâlâ tarla açma kesimlerinden kaynaklansa da, bilim insanlarını asıl endişelendiren kabuk böceği istilası, fırtına, kuraklık ve yangın gibi doğal bozulmalar. 2018'den bu yana doğal bozulmalardan kaynaklanan biyokütle kaybı yaklaşık yarı yarıya arttı.

Çalışma, 2018-2022 döneminin bir dönüm noktası olduğuna işaret ediyor. Bu yıllarda Avrupa tarihi bir kuraklık yaşadı; ağaçlar zayıfladı ve ladin kabuk böceği saldırılarına karşı savunmasız hale geldi. Özellikle Orta Avrupa'daki kalın ve yaşlı ormanlara sahip bölgeler etkilendi; küçük orman alanlarının zarar görmesi bile orantısız şekilde büyük karbon kaybına yol açtı.

Ormanlar karbon yutucusundan kaynağa dönüşebilir

Maran, “Bu önemli ekosistemi etkileyen iki büyük faktör var ve bu alana tamamen yeni bir boyut kazandırıyor. Artık ormanlardan yalnızca biyolojik çeşitlilik veya ekonomi açısından bahsetmiyoruz; Avrupa'daki ormanların genel durumu, iklimimizin nasıl şekilleneceğini belirliyor. Bu nedenle çok büyük değişimlerin eşiğindeyiz” dedi.

Avrupa Birliği'nin iklim hedefleri, büyük ölçüde ormanların atmosferden yayılan karbondan daha fazla karbon emeceği varsayımına dayanıyor. Ormanlar ölürse karbon tutuculardan karbon kaynaklarına dönüşüyor. Gözlemlenen eğilim, AB'nin 2030 yılına kadar karbon emilimini artırma hedefiyle çelişiyor. Çalışma bu nedenle AB'nin yakın gelecekte ormanları güvenilir bir iklim kurtarıcısı olarak kullanma umudunu sorguluyor.

Maran'a göre bu ve daha önceki birçok araştırmanın sonuçları, yaşam ortamına ve bu bağlamda ormanlara daha öncekinden farklı bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini gösteriyor. “Ormana yalnızca ekonomik bir kaynak olarak bakılamaz. Tüm bunlar daha geniş bir bağlama oturtulmalı. Orman, normal bir şekilde varlığımızı sürdürebilmemizin belirleyicisi” dedi.

Küresel çapta uyum şart

Maran, ormanların iklimi dengelemede, bulut oluşumu, enerji ve su döngüsü yoluyla rol oynadığını, ancak bu değişimlerin ekosistemin kendisini etkilemeye başladığı bir noktaya geldiğini belirtti. “Bir sınıra yaklaşıyoruz. Çok büyük değişimlerin eşiğindeyiz ve bu değişimleri ciddiye almalıyız” ifadelerini kullandı.

Bu değişimler küresel nitelikte. Bu nedenle toplumun ve ekonominin işleyişinin tamamının yeni koşullara uyum sağlamak için gözden geçirilmesi önemli; çünkü bazı değişimleri artık önlemek mümkün değil, çoktan yaşanıyor. Maran, “Şu an hava oldukça serin, ancak batıya baktığımızda durum çok kurak. İklimin etkisi kuzeye ve doğuya doğru ilerlerken, er ya da geç bize de daha güçlü bir şekilde ulaşacak” diye ekledi.