Alo Mattiisen'in daktilo konçertosu 30 yıl sonra sahnede

Estonyalı besteci Alo Mattiisen'in "Kirjutusmasinakontsert in D" (Re majör daktilo konçertosu) adlı eseri, 30 yılı aşkın bir sürenin ardından ilk kez dinleyici karşısına çıkacak. Eser, 25 Ekim'de Tallinn'deki Mustpeade Maja (Kardeşler Evi) salonunda, Eesti Sinfonietta (Estonya Sinfonietta) orkestrasının "Concerto Grosso" başlıklı konseri kapsamında seslendirilecek.

Otuz yıldan uzun süre müze rafında bekleyen eserin el yazması notaları üzerinden yeni bir nota metni hazırlandı. Düzenleyicilere göre bu süreçte yanıtı bulunamayan pek çok soru ortaya çıktı; çünkü artık bu soruları yöneltecek kimse yok.

Daktilo, dönemin sistemine karşı bir simgeydi

Alo Mattiisen'in bu eseri, 1984'te Tartu Levimuusikapäevad (Tartu Hafif Müzik Günleri) uzmanlar kurulundan en iyi müzik eseri ödülünü almıştı. İlk bakışta mizahi bir yapıt olan konçerto, solo çalgı olarak daktilonun seçilmesiyle yalnızca müzikal bir deneme değildi; o dönemin koşullarında güçlü bir toplumsal eleştiri ve simgesel anlam da taşıyordu.

Sovyet döneminde daktilo bulundurmak sıkı devlet denetimi altındaydı; çünkü bu araçla metinleri çoğaltmak daha kolay hale geliyordu. Bu nedenle daktilonun ritmik sesi, bir tür özgürlük, gerçeği söyleme ve sisteme karşı protesto simgesine dönüştü.

Konser gecesine adını veren diğer eser ise Eino Tamberg'in "Concerto grosso"su. Bu yapıtta solist çalgılardan biri saksofon. Savaş sonrası dönemde ve Soğuk Savaş'ın başlarında Sovyet rejimi, Batı kaynaklı kültüre, özellikle caz müziğine ve saksofona karşı mücadele ediyordu. Buna karşın Tamberg'in eseri olağanüstü bir ilgi gördü ve 1957'de VI. Dünya Gençlik ve Öğrenci Festivali'nde altın madalya kazandı. Bu nedenle eser hem Doğu hem de Batı Avrupa'da seslendirildi.

Tamberg, eserin ortaya çıkışını şöyle anlatmıştı: "Aslında hiç concerto grosso yazma niyetim yoktu; sadece bir konçerto yazmak istiyordum. O dönemde Estonya Radyosu senfoni orkestrasında çok sayıda usta nefesli çalgı sanatçısı vardı, ben de nefesli çalgılar topluluğu kullanmaya karar verdim. Ama başlık fazla uzun oldu: 'Beş nefesli çalgı, piyano, vurmalı çalgılar ve yaylı çalgılar için konçerto'. Sonra aklıma geldi: Bir zamanlar bu tür eserlere concerto grosso deniyordu."