ABD, Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne yaptırım uyguladı

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, cuma günü Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (ICC) yaptırım uyguladığını duyurdu. Reuters'ın aktardığına göre, yaptırım kararından yalnızca birkaç saat önce eski ICC yargıcı Navi Pillay Nobel Barış Ödülü'ne layık görülmüştü.

Lahey merkezli mahkemenin başsavcı yardımcısı Nazhat Shameem Khan, yaptırımları kınadı ve bunların mahkemenin çalışmalarını durdurmayacağını vurguladı. Shameem Khan, "Yaptırımların amacı uluslararası hukuk devletini ve bağımsız bir yargı kurumunun işleyişini zayıflatmaktır" dedi. "Çalışmalarımız tüm durumlar, soruşturmalar ve iddianameler kapsamında sürecek" diye ekledi.

2002'de kurulan ve savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ile soykırımı yargılamayı amaçlayan mahkemeye Trump yönetimi uzun süredir olumsuz yaklaşıyor ve daha önce de savcılar ile yargıçlara yönelik yaptırımlar uygulamıştı. Ancak cuma günkü adım çok daha ileri giderek mahkemeye hizmet sunan şirketlerin de cezalandırılmasını öngörüyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio yaptığı açıklamada, "Başkan Trump, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Amerikalılar üzerinde asla yargı yetkisi kullanmasına izin vermeyecek" ifadelerini kullandı. Rubio, "Bu nedenle ABD bugün Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne yaptırım uyguluyor. Bu gayrimeşru mahkemeyle işlem yapılmasını yasaklıyor, kaynaklarını kesiyor ve faaliyet kapasitesini felç ediyoruz" dedi.

Mahkemenin tepkisi ve ABD'nin gerekçeleri

Washington, ICC'nin İsrail yetkilileri, aralarında Başbakan Benjamin Netanyahu'nun da bulunduğu isimler hakkındaki tutuklama kararlarına ve mahkemenin daha önce ABD askerlerinin Afganistan'daki faaliyetlerine ilişkin yürüttüğü ancak şimdi kapattığı soruşturmaya sert tepki göstermişti.

Mahkemenin 125 üye devleti bulunuyor; bunlar arasında tüm Avrupa Birliği ülkeleri ile ABD ve Türkiye dışındaki tüm NATO müttefikleri yer alıyor. Hollanda'da bulunan mahkeme, daha önce üyelerinden güçlü kamuoyu desteği görmüştü.

Cuma günü Nobel Barış Ödülü'nü kazanan Güney Afrikalı hukukçu Navi Pillay, 2003-2008 yılları arasında ICC temyiz dairesinde yargıçlık yapmıştı. Ödül komitesi, gerekçesinde "yargıçlar ve uluslararası hukuk kurumlarının siyasi saldırı altında olduğu" bir dönemde bu seçimin bir hatırlatma amacı taşıdığını belirtti. Komite, "Savaş suçlularının hesap verdiği ve mağdurlara adaletin sağlandığı uluslararası hukuk düzeni, barışçıl bir dünyanın ön koşuludur" açıklamasını yaptı.

Rubio, yaptırımların mahkemeye ve üye devletlerine ABD'nin kaygılarına yanıt verme imkânı tanıyacak şekilde ayarlandığını söyledi. Washington ayrıca hemen istisnalar tanıdı. Yaptırımların açıklanmasından kısa süre sonra ABD Hazine Bakanlığı, ICC'nin haberleşme hizmetleri, yazılım ve emeklilik ödemeleri ile mahkemede tutulan kişilere ilişkin belirli işlemlere izin veren dört genel lisans yayımladı.

ABD yaptırımları normalde Amerikan şirketlerinin yaptırım uygulanan bir kuruluşla her türlü işbirliğini yasaklıyor; bu da bankaların hesapları kapatmasına, sigorta şirketlerinin teminatı sonlandırmasına ve yazılım firmalarının işbirliğini kesmesine yol açıyor.

Trump yönetimi ilk döneminde de mahkeme yetkililerine yönelik hedefli yaptırımlar uygulamış, ancak Başkan Joe Biden bunları kaldırmıştı. Washington yeni yaptırımları, Trump'ın Ocak 2025'te göreve dönüşünden yalnızca birkaç gün sonra duyurdu.

Mahkeme yetkilileri olası yaptırımlara aylardır hazırlanıyordu: ofis bilgisayarlarındaki Microsoft yazılımı başka çözümlerle değiştirilmiş, bankacılık ve sağlık sigortası alanlarında yeni seçenekler aranmıştı.

Mahkeme kalem müdürü Osvaldo Zavala Giler, bu hafta başında Avrupa Birliği'ne, Avrupa ülkelerini yaptırımların sınır aşan etkisinden koruyan sözde blokaj mekanizmasını devreye alma çağrısı yapmıştı.

Rubio açıklamasında, ABD'nin yaptırımları ICC ile Roma Statüsü'ne taraf ülkelerin Washington'un kaygılarını dikkate alacağı umuduyla ertelediğini, ancak bunun gerçekleşmediğini belirtti. Rubio, "Ya ICC tehditleri sona erdirir ya da biz ICC'nin sonunu getiririz. Müttefiklerimizin çoğu mahkemeye üye ve savunmada Amerikan askerlerine dayanıyor; onları mahkemeyi düzene çağırmaya bekliyoruz" dedi. "Bu önlemi üye devletlere müzakere imkânı ve kaygılarımıza çözüm sunma fırsatı tanımak için ayarladık. Bu çabalar sonuç vermezse adımlarımızı buna göre uyarlarız" diye ekledi.