19. yüzyıl Estonya'sında elma çalmak dayakla cezalandırılıyordu

Günümüzde birinin tarlasından bezelye ya da bahçesinden elma aşıranlar bunu halk geleneği olarak gerekçelendirse de 19. yüzyılda Estonya'da yakalanmak mahkemeye çıkmak ve sopa cezası almak anlamına geliyordu.

İlk elma bahçeleri 150 yıl önce çiftliklerde görülmeye başlandı ve bahçe kurmak o dönemde oldukça pahalı bir girişimdi. Bu yüzden çiftçiler elmalarını dikkatle koruyordu. Çitler hayvanları uzak tutsa da insanlara karşı bir işe yaramıyordu.

Bahçe tarihi araştırmacısı Anneli Banner, "Çok yaygın bir uygulama, elma ağaçlarını pencerelerin yakınına dikmekti; böylece evin içinden görülebiliyordu. Elbette avluda köpekler de vardı, bazı çiftçiler ise kendileri nöbet tutuyordu" dedi.

Mahkeme kararıyla sopa cezası

Elma aşırmak kişiyi mahkemeye düşürebiliyordu. Örneğin 1874'te Avinurme yakınlarındaki Piilsi köyünde 13-14 yaşlarındaki çocuklar elma çalarken yakalandı — bazısı sekiz, bazısı on, biri ise 17 elma almıştı.

Avinurme yerel tarihçisi Piret Haav, "Bu dönemde ceza ya para ya da sopaydı. Babalar, kendileri de sopa cezası alacaklarından korktukları için mahkemeye çıkmayı reddetti" dedi. Bu da annelere başka seçenek bırakmadı; anneler hem mahkemeye gitti hem de oğullarına 10 sopa vurarak cezayı uyguladı. Cezayı mahkemenin değil de ebeveynlerin uygulaması oldukça sıra dışıydı. Bir yetişkin bu kadar kolay kurtulamazdı.

Haav, "Sopa sayısı da para cezası da değişiyordu. 50 kopek ile birkaç düzine ruble arasında para cezası ya da 10 ila 30 sopa cezası verilebiliyordu" diye konuştu.

Günümüzde bezelye üreticileri, ürünlerinden izinsiz alanlarla uğraşırken, Estoncadaki 'raksus käima' ifadesi elma bahçelerinde ortaya çıktı ve dalların kırılırken çıkardığı çıtırtı sesinden türedi.

Estonca Dil Enstitüsü sözlük araştırmacısı Iris Metsmägi, "'Raks' kelimesi ani bir çıtırtıyı ifade eden yansıma sözcüktür ve bu ifade muhtemelen bu karşılaştırmaya dayanıyor. Çalmaya gitmek duygu yüklü bir eylemdir ve duygu yüklü eylemlerin birçok eş anlamlısı olur. Bunlar genellikle karşılaştırmalara dayanır ve oluşturma yollarından biri de yansımadır" dedi.

Geçmişte hırsızlık, bugün ne?

Geçmişte bu tür aşırmalar hırsızlık sayılsa da günümüzde nasıl değerlendiriliyor?

Ülle, "Sanırım bugün öyle, geçmişte ise pek öyle görülmüyordu. Çocukken komşunun bahçesinden elma aldığınızda kendinizi pek hırsız gibi hissetmiyordunuz, belki içinde küçük bir suçluluk hissi olsa da" dedi.

Liisa ise "Bezelye tarlasına girip gizlice birkaç bezelye yiyip birkaç tane de yanına almak gibi. Ya da komşu bahçeye gidip birkaç elma yemek gibi bir şey" diye konuştu.